Share

پادکست پرچم سفید
کرملین در جنگ: سالهای اول اشغال - پرونده جنگ افغانستان - قسمت ۴
در شب ۲۲ فوریه ۱۹۸۰، در پشتبامهای کابل، هزاران نفر فریاد «الله اکبر» سر دادند. ارتش چهلم شوروی، که ۴۵ روز قبل وارد افغانستان شده بود، تازه فهمیده بود این جنگ، آن چیزی نیست که فکر میکرد. قسمت چهارم پرونده «جنگ افغانستان» و آغاز فصل دوم پرونده جنگ افغانستان، روایت آن سه سالی است که در آن، یک ابرقدرت با ۱۰۰ هزار سرباز و چهار عملیات بزرگ پنجشیر، در برابر مردی به نام احمد شاه مسعود — «شیر پنجشیر» — به اعتراف خاموش رسید: این جنگ، قابل برد نیست.
منابع پیشنهادی و استفادهشده
کتابها
- Thomas Barfield، Afghanistan: A Cultural and Political History، Princeton University Press، ۲۰۱۰؛ فصلهای ۴ و ۵.
- Amin Saikal، Modern Afghanistan: A History of Struggle and Survival، I.B. Tauris، ۲۰۰۴؛ فصلهای ۳ تا ۵.
- Louis Dupree، Afghanistan، Princeton University Press، ویرایش ۱۹۸۰؛ فصلهای مربوط به «دههی دموکراسی».
- Gilles Dorronsoro، Revolution Unending: Afghanistan, 1979 to the Present، Columbia University Press، ۲۰۰۵؛ فصلهای مقدماتی.
- David Edwards، Before Taliban: Genealogies of the Afghan Jihad، University of California Press، ۲۰۰۲.
- Henry Bradsher، Afghan Communism and Soviet Intervention، Oxford University Press، ۱۹۹۹؛ فصلهای ۱ و ۲.
- Anthony Arnold، Afghanistan's Two-Party Communism: Parcham and Khalq، Hoover Institution Press، ۱۹۸۳.
- Olivier Roy، Islam and Resistance in Afghanistan، Cambridge University Press، ۱۹۸۶؛ فصلهای نخستین.
- Steve Coll، Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden، Penguin، ۲۰۰۴؛ فصلهای ۱ و ۲.
- Ahmed Rashid، Taliban: Militant Islam, Oil and Fundamentalism in Central Asia، Yale University Press، ۲۰۰۰؛ فصلهای پسزمینهای.
مقالات و پژوهشها
- Anatoly Dobrynin، In Confidence: Moscow's Ambassador to America's Six Cold War Presidents، Random House، ۱۹۹۵؛ بخشهای مربوط به دورهی داوود.
- Conor Tobin، «The Myth of the 'Afghan Trap': Zbigniew Brzezinski and Afghanistan, 1978–1979»، Diplomatic History، ۲۰۲۰.
- Vasiliy Mitrokhin، The KGB in Afghanistan؛ Cold War International History Project Working Paper.
آرشیوها و منابع نهادی
- National Security Archive، دانشگاه جرج واشنگتن؛ مجموعهی «Afghanistan: The Making of US Policy, 1973–1990».
- Wilson Center Digital Archive؛ اسناد ترجمهشدهی پولیتبورو شوروی دربارهی افغانستان.
- آرشیو ارتباطات سفارت آمریکا در کابل، ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۸؛ اسناد منتشرشده بر اساس قانون آزادی اطلاعات (FOIA).
منابع تکمیلی
- مستند BBC، Afghanistan: The Great Game، محصول ۲۰۱۲؛ قسمتهای ۲ و ۳.
- آرشیو تلویزیون ملی افغانستان (RTA) از دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰.
- داود ملکیار، داود خان و فروپاشی جمهوری؛ بهعنوان منبع فارسیِ مکمل.
- مرکز مطالعات و پژوهشهای افغانستان (Centre for Afghanistan Policy Studies — CAPS)؛ اسناد مربوط به دوران ظاهرشاه و داوود.
اگر همراه و همداستان مایید، ما را در معرفی به مخاطبان در این پلتفرم و پلتفرم های داخلی یاری کنید.
برای حمایت مالی ما در ایران میتوانید از لینک زیر استفاده کنید:
https://donito.me/ehsantarighat
و برای حمایت مالی خارج از ایران از لینک زیر:
More episodes
View all episodes

7. قطار زرهی- پرونده انقلاب کوبا - قسمت ۷
54:48||Season 15, Ep. 7شب سیویکم دسامبر ۱۹۵۸. در پادگان کلمبیا، باتیستا به افسرانش میگوید که میرود؛ چند ساعت بعد، با هواپیما کوبا را ترک کرده است.قسمت هفتم پروندهی انقلاب کوبا داستان هشت ماه آخر جنگ است: تهاجمی با حدود دوازده هزار سرباز علیه چند صد چریک، گروگانگیری آمریکاییها در کوه، راهپیمایی چه و کامیلو به غرب، و قطار زرهیای که در سانتا کلارا از ریل خارج شد. پرسش این قسمت: ارتشی دهها برابر بزرگتر چرا فروپاشید؟کتابهاHugh Thomas, Cuba: The Pursuit of Freedom (1971)؛ نسخهی اسپانیایی: Cuba: La lucha por la libertadRamón L. Bonachea & Marta San Martín, The Cuban Insurrection 1952–1959 (1974)Ernesto Guevara, Pasajes de la guerra revolucionaria (1963)؛ English: Reminiscences of the Cuban Revolutionary WarJon Lee Anderson, Che Guevara: A Revolutionary Life (1997)Ramón M. Barquín, Las luchas guerrilleras en Cuba (1975)اسناد رسمی آمریکاFRUS 1958–60, vol. VI, Cuba (مجموعهی کامل)FRUS 1958–60, vol. VI, doc. 72 (گروگانها و طرحهای نظامی)FRUS 1958–60, vol. VI, doc. 73 (شمار گروگانها، ۱ ژوئیهی ۱۹۵۸)FRUS 1958–60, vol. VI, doc. 108 (آزادی گروگانها)منابع آنلاینChe Guevara, Reminiscences (archive.org)سخنرانی فیدل کاسترو در سانتیاگو، ۱ ژانویهی ۱۹۵۹ (cuba.cu، منبع دولتی کوبا)Latin American Studies — آرشیو اسناد انقلاب کوبا، از جمله متن بارکین (latinamericanstudies.org)Battle of Santa ClaraOperation VeranoBattle of La Plata (11–21 July 1958, El Jigüe)
6. جنگی که فراموش شد - پرونده انقلاب کوبا - قسمت ۶
54:30||Season 15, Ep. 6سیزدهم مارس ۱۹۵۷. رهبری دانشجویی از رادیوی هاوانا اعلام میکند که باتیستا کشته شده است. باتیستا زنده است؛ چند دقیقه بعد، خود گوینده کشته میشود.قسمت ششم پروندهی انقلاب کوبا داستان جنگی است که نه در کوهستان، که در شهرها جریان داشت: حمله به کاخ، مرگ فرانک پائیس، شورش ناوگان، ربودن فانجیو و اعتصابی که شکست خورد. پرسش این قسمت: سهم شهرها از انقلاب چه بود، و چرا از تاریخ رسمی پاک شد؟کتابهاJulia E. Sweig, Inside the Cuban Revolution: Fidel Castro and the Urban Underground (2002)Hugh Thomas, Cuba: The Pursuit of Freedom (1971)؛ نسخهی اسپانیایی: Cuba: La lucha por la libertadErnesto Guevara, Pasajes de la guerra revolucionaria (1963)؛ English: Reminiscences of the Cuban Revolutionary Warاسناد رسمی آمریکاFRUS 1955–57, vol. VI, doc. 294 (تلگرام سفیر اسمیت، ۱۳ سپتامبر ۱۹۵۷)FRUS 1958–60, vol. VI, doc. 41FRUS 1958–60, vol. VI, doc. 49منابع آنلاینTime: Cuba: Strongman's Round (21 April 1958)Time: The Hemisphere: This Man Castro (14 April 1958)Cuban Research Institute, FIU: José Antonio EcheverríaJalopnik: How Fidel Castro kidnapped the world's greatest racerCubanet: امضاکنندگان پیمان میامی (رسانهی مخالف دولت کوبا)Havana Presidential Palace attack (1957)Humboldt 7 massacreFrank PaísRené Ramos LatourChe Guevara, Reminiscences (archive.org)
5. هشتاد و دو نفر - پرونده انقلاب کوبا - قسمت ۵
51:25||Season 15, Ep. 5دوم دسامبر ۱۹۵۶. هشتاد و دو مرد از قایقی که برای دوازده نفر ساخته شده بود، در باتلاقی در شرق کوبا پیاده میشوند. سه روز بعد، گروه در یک کمین تقریباً نابود میشود، و چند روز بعد رسانههای آمریکایی خبر مرگ فیدل کاسترو را منتشر میکنند.قسمت پنجم پروندهی انقلاب کوبا داستان هفتاد روز است: از نیزاری که فیدل با دو همراه در آن پنهان بود، تا صفحهی اول نیویورک تایمز. پرسش این قسمت: گروهی که عملاً نابود شده بود، چطور زنده ماند؟کتابهاErnesto Guevara, Pasajes de la guerra revolucionaria (1963); English: Reminiscences of the Cuban Revolutionary WarErnesto Guevara, Diario de un combatiente (2011) — منبع رسمی کوباJon Lee Anderson, Che Guevara: A Revolutionary Life (1997)Anthony DePalma, The Man Who Invented Fidel (2006)منابع آنلاینGuevara, Reminiscences of the Cuban Revolutionary War (marxists.org)Landing of the GranmaSantiago de Cuba UprisingBattle of La Plata (1957)Herbert MatthewsMatthews, The New York Times, 24 February 1957London Review of Books: Defeated ArmiesReason: Fidel's Favorite PropagandistThe Conversation: Fidel Castro and the revolution that almost wasn'tPágina/12: Miguel Bonasso دربارهی گرانماPrensa Latina: Desembarco del Granma (منبع رسمی کوبا)Aporrea: El día en que el mundo se enteró que Fidel estaba vivo (منبع هوادار دولت کوبا)
4. درس گواتمالا - پرونده انقلاب کوبا - قسمت ۴
55:31||Season 15, Ep. 4نوزدهم اوت ۱۹۵۳، تهران. دولت مصدق سقوط میکند، و در واشنگتن نگاهها به سوی کشوری کوچک در آمریکای مرکزی برمیگردد. چند ماه بعد، پزشکی جوان از آرژانتین، بیپول و بیکار، به شهر گواتمالا میرسد، شش ماه پیش از آنکه دولت منتخب آن کشور با کودتایی که سیا طراحی کرده بود سقوط کند.قسمت چهارم پروندهی انقلاب کوبا داستان ارنستو گوارا است: سفرهایش در آمریکای لاتین، آنچه در گواتمالا دید، و شبی در مکزیکوسیتی که او را به فیدل کاسترو رساند. پرسش این قسمت: پزشکی آرژانتینی چرا به انقلابی کوبایی پیوست؟کتابهاJon Lee Anderson, Che Guevara: A Revolutionary Life (1997)Piero Gleijeses, Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944–1954 (1991)Nick Cullather, Secret History: The CIA's Classified Account of Its Operations in Guatemala, 1952–1954 (1999)Hugh Wilford, America's Great Game: The CIA's Secret Arabists and the Shaping of the Modern Middle East (2013)منابع آنلاین1954 Guatemalan coup d'étatDecree 900Kermit Roosevelt Jr.Che GuevaraE. Howard HuntDavid Atlee PhillipsEje Central: Fidel Castro, tres días con la DFSPenguin: Che Guevara's lettersEscambray: Seremos libres o mártires (رسانهی دولتی کوبا)Landing of the Granma
3. تاریخ مرا تبرئه خواهد کرد - پرونده انقلاب کوبا - قسمت ۳
57:34||Season 15, Ep. 3بامداد ۲۶ ژوئیهی ۱۹۵۳. بیش از صد جوان با لباس سربازان ارتش از مزرعهای کوچک بیرون میروند تا دومین پادگان بزرگ کوبا را بگیرند. حمله در همان دقیقههای نخست از هم میپاشد، و بیشتر کشتهها نه در نبرد، که پس از اسارت جان میدهند.قسمت سوم پروندهی انقلاب کوبا داستان حمله به مونکادا، دادگاهی که متهم را به مدعی بدل کرد، دفاعیهای که در زندان بازنویسی شد، و عفوی است که باتیستا بعدها باید از آن پشیمان میشد. پرسش این قسمت: یک شکست نظامی چطور به پیروزی سیاسی تبدیل شد؟کتابهاAntonio Rafael de la Cova, The Moncada Attack: Birth of the Cuban Revolution (2007)Jonathan M. Hansen, Young Castro: The Making of a Revolutionary (2019)Hugh Thomas, Cuba: The Pursuit of Freedom (1971)منابع آنلاینPBS American Experience: Castro's Failed Coup — The Moncada BarracksAttack on the Moncada BarracksHistory Will Absolve MeFidel Castro in the Cuban RevolutionRafael García BárcenaThe New York Review of Books: A Visit to Havana (1998)EcuRed: Pedro Sarría Tartabull (منبع رسمی کوبا)Chilango: el Che en México
2. مردم کوبا، بیدار شوید! - پرونده انقلاب کوبا - قسمت ۲
56:33||Season 15, Ep. 2اوت ۱۹۵۱. محبوبترین سیاستمدار کوبا، پس از برنامهی رادیویی هفتگیاش، به خود شلیک میکند. هفت ماه بعد، گروهبانی که حالا ژنرال شده، با کودتایی تقریباً بیخون جمهوری را تمام میکند.قسمت دوم پروندهی انقلاب کوبا، هجده سال میان این دو لحظه را دنبال میکند: دولت صدروزهای که با آمریکا درافتاد، گروهبانی که شاهساز شد، قانون اساسیای پیشرو، دموکراسیای که از درون پوسید، و مافیایی که در هاوانا خانه کرد. داستان جمهوریای که دموکراسی را تجربه کرد، و پرسش اینکه چرا آن را از دست داد.کتابهاHugh Thomas, Cuba: The Pursuit of Freedom (1971)Louis A. Pérez Jr., Cuba: Between Reform and RevolutionLuis E. Aguilar, Cuba 1933: Prologue to Revolution (1972)Jonathan M. Hansen, Young Castro: The Making of a Revolutionary (2019)T. J. English, Havana Nocturne (2008)اسناد و منابع آنلاینForeign Relations of the United States, 1947: Cuba (کشف مهمات در مزرعهی وزیر آموزش)History Today: A Coup in CubaCubaNet: La alianza de los comunistas con Fulgencio BatistaCubaNet: شکایت فیدل کاسترو علیه باتیستا، مارس ۱۹۵۲The Mob Museum: Meyer LanskyBattle of the Hotel Nacional of Cuba1940 Constitution of CubaHavana ConferenceEduardo Chibás
1. استقلالِ مشروط - پرونده انقلاب کوبا - قسمت ۱
51:59||Season 15, Ep. 1در اکتبر ۱۹۶۲، جهان به جنگ هستهای نزدیکتر از هر زمان دیگری بود، به خاطر جزیرهای کوچک در صد و پنجاه کیلومتری فلوریدا. شش سال پیشتر، تنها حدود بیست مرد خسته از یک فرود فاجعهبار در همین جزیره زنده مانده بودند. چطور این مسیر طی شد؟پرچم سفید پروندهای چهاردهقسمتی را دربارهی انقلاب کوبا آغاز میکند: داستان سه جنگ، یعنی جنگ چریکی، جنگ پنهان و جنگی که رخ نداد. قسمت اول به ریشهها برمیگردد: به جنگهای استقلال، به خوسه مارتی، به انفجاری مرموز در بندر هاوانا، و به استقلالی که از روز نخست با یک تبصره همراه بود.کتابهاHugh Thomas, Cuba: The Pursuit of Freedom (1971)Louis A. Pérez Jr., The War of 1898: The United States and Cuba in History and Historiography (1998)Louis A. Pérez Jr., Cuba Under the Platt Amendment, 1902–1934 (1986)John Lawrence Tone, War and Genocide in Cuba, 1895–1898 (2006)Hyman G. Rickover, How the Battleship Maine Was Destroyed (1976)Aline Helg, Our Rightful Share: The Afro-Cuban Struggle for Equality, 1886–1912 (1995)اسناد و منابع آنلاینNational Security Archive: The Underwater Cuban Missile Crisis (B-59)Smithsonian Magazine: Remember the MaineForeign Relations of the United States, 1898Theodore Roosevelt Digital Library: Leonard Wood to Theodore Roosevelt, 28 October 1901The Platt Amendment (Britannica)
16. سقوط کابل و میراث چهار دهه جنگ - پرونده جنگ افغانستان - قسمت آخر
01:07:56||Season 14, Ep. 16در ۲۱ اوت ۲۰۱۷، ترامپ راهبرد افزایش نیرو را اعلام کرد و گفت دیگر از تاریخ خروج صحبت نمیکند. یک سال بعد، مسیر را عوض کرد و زلمی خلیلزاد را نمایندهی ویژه کرد. در اکتبر ۲۰۱۸، ملا عبدالغنی برادر پس از ۸ سال و ۷ ماه از زندان کراچی آزاد شد. در ۲۹ فوریه ۲۰۲۰، در هتل شرایتون دوحه، آمریکا با طالبان توافق امضا کرد — بدون حضور دولت افغانستان. در ۹ مارس ۲۰۲۰، در کابل، غنی و عبدالله در دو مراسم همزمان سوگند ریاستجمهوری یاد کردند. در ۱۴ آوریل ۲۰۲۱، بایدن خروج کامل را اعلام کرد. و در ۱۵ اوت ۲۰۲۱، در نه روز، جمهوریای که با صدها میلیارد دلار ساخته شده بود، فرو ریخت. این، قسمت پایانی پروندهی جنگ افغانستان است: چهار سالی که راه را به سقوط گشود، نه روزی که آن را رقم زد، و تأملی بر چهلوسه سالی که این پرونده روایت کرد.منابع پیشنهادی و استفادهشدهکتابهاThomas Barfield، Afghanistan: A Cultural and Political History، Princeton University Press، ۲۰۱۰؛ فصلهای ۴ و ۵.Amin Saikal، Modern Afghanistan: A History of Struggle and Survival، I.B. Tauris، ۲۰۰۴؛ فصلهای ۳ تا ۵.Louis Dupree، Afghanistan، Princeton University Press، ویرایش ۱۹۸۰؛ فصلهای مربوط به «دههی دموکراسی».Gilles Dorronsoro، Revolution Unending: Afghanistan, 1979 to the Present، Columbia University Press، ۲۰۰۵؛ فصلهای مقدماتی.David Edwards، Before Taliban: Genealogies of the Afghan Jihad، University of California Press، ۲۰۰۲.Henry Bradsher، Afghan Communism and Soviet Intervention، Oxford University Press، ۱۹۹۹؛ فصلهای ۱ و ۲.Anthony Arnold، Afghanistan's Two-Party Communism: Parcham and Khalq، Hoover Institution Press، ۱۹۸۳.Olivier Roy، Islam and Resistance in Afghanistan، Cambridge University Press، ۱۹۸۶؛ فصلهای نخستین.Steve Coll، Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden، Penguin، ۲۰۰۴؛ فصلهای ۱ و ۲.Ahmed Rashid، Taliban: Militant Islam, Oil and Fundamentalism in Central Asia، Yale University Press، ۲۰۰۰؛ فصلهای پسزمینهای.مقالات و پژوهشهاAnatoly Dobrynin، In Confidence: Moscow's Ambassador to America's Six Cold War Presidents، Random House، ۱۹۹۵؛ بخشهای مربوط به دورهی داوود.Conor Tobin، «The Myth of the 'Afghan Trap': Zbigniew Brzezinski and Afghanistan, 1978–1979»، Diplomatic History، ۲۰۲۰.Vasiliy Mitrokhin، The KGB in Afghanistan؛ Cold War International History Project Working Paper.آرشیوها و منابع نهادیNational Security Archive، دانشگاه جرج واشنگتن؛ مجموعهی «Afghanistan: The Making of US Policy, 1973–1990».Wilson Center Digital Archive؛ اسناد ترجمهشدهی پولیتبورو شوروی دربارهی افغانستان.آرشیو ارتباطات سفارت آمریکا در کابل، ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۸؛ اسناد منتشرشده بر اساس قانون آزادی اطلاعات (FOIA).منابع تکمیلیمستند BBC، Afghanistan: The Great Game، محصول ۲۰۱۲؛ قسمتهای ۲ و ۳.آرشیو تلویزیون ملی افغانستان (RTA) از دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰.داود ملکیار، داود خان و فروپاشی جمهوری؛ بهعنوان منبع فارسیِ مکمل.مرکز مطالعات و پژوهشهای افغانستان (Centre for Afghanistan Policy Studies — CAPS)؛ اسناد مربوط به دوران ظاهرشاه و داوود.
15. راه دوحه و سقوط دوباره - پرونده جنگ افغانستان - قسمت ۱۵
51:27||Season 14, Ep. 15در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۴، اشرف غنی تحلیف شد. در ۲۹ فوریه ۲۰۲۰، آمریکا با طالبان در دوحه توافق امضا کرد، بدون حضور دولت افغانستان. در فاصله این دو، یک جمهوری از درون پوسید: دولت وحدت ملی فلج، سقوط قندوز، ظهور داعش خراسان، انتخابات تقلبی با دو رئیسجمهور، و در نهایت، تصمیم آمریکا برای مذاکره با دشمن، بدون متحدش. این، قسمت ۱۵ پروندهی جنگ افغانستان است: داستان شش سالی که در آن، جمهوری افغانستان، نه در میدان جنگ، بلکه روی میز مذاکره، کنار گذاشته شد.منابع پیشنهادی و استفادهشدهکتابهاThomas Barfield، Afghanistan: A Cultural and Political History، Princeton University Press، ۲۰۱۰؛ فصلهای ۴ و ۵.Amin Saikal، Modern Afghanistan: A History of Struggle and Survival، I.B. Tauris، ۲۰۰۴؛ فصلهای ۳ تا ۵.Louis Dupree، Afghanistan، Princeton University Press، ویرایش ۱۹۸۰؛ فصلهای مربوط به «دههی دموکراسی».Gilles Dorronsoro، Revolution Unending: Afghanistan, 1979 to the Present، Columbia University Press، ۲۰۰۵؛ فصلهای مقدماتی.David Edwards، Before Taliban: Genealogies of the Afghan Jihad، University of California Press، ۲۰۰۲.Henry Bradsher، Afghan Communism and Soviet Intervention، Oxford University Press، ۱۹۹۹؛ فصلهای ۱ و ۲.Anthony Arnold، Afghanistan's Two-Party Communism: Parcham and Khalq، Hoover Institution Press، ۱۹۸۳.Olivier Roy، Islam and Resistance in Afghanistan، Cambridge University Press، ۱۹۸۶؛ فصلهای نخستین.Steve Coll، Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden، Penguin، ۲۰۰۴؛ فصلهای ۱ و ۲.Ahmed Rashid، Taliban: Militant Islam, Oil and Fundamentalism in Central Asia، Yale University Press، ۲۰۰۰؛ فصلهای پسزمینهای.مقالات و پژوهشهاAnatoly Dobrynin، In Confidence: Moscow's Ambassador to America's Six Cold War Presidents، Random House، ۱۹۹۵؛ بخشهای مربوط به دورهی داوود.Conor Tobin، «The Myth of the 'Afghan Trap': Zbigniew Brzezinski and Afghanistan, 1978–1979»، Diplomatic History، ۲۰۲۰.Vasiliy Mitrokhin، The KGB in Afghanistan؛ Cold War International History Project Working Paper.آرشیوها و منابع نهادیNational Security Archive، دانشگاه جرج واشنگتن؛ مجموعهی «Afghanistan: The Making of US Policy, 1973–1990».Wilson Center Digital Archive؛ اسناد ترجمهشدهی پولیتبورو شوروی دربارهی افغانستان.آرشیو ارتباطات سفارت آمریکا در کابل، ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۸؛ اسناد منتشرشده بر اساس قانون آزادی اطلاعات (FOIA).منابع تکمیلیمستند BBC، Afghanistan: The Great Game، محصول ۲۰۱۲؛ قسمتهای ۲ و ۳.آرشیو تلویزیون ملی افغانستان (RTA) از دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰.داود ملکیار، داود خان و فروپاشی جمهوری؛ بهعنوان منبع فارسیِ مکمل.مرکز مطالعات و پژوهشهای افغانستان (Centre for Afghanistan Policy Studies — CAPS)؛ اسناد مربوط به دوران ظاهرشاه و داوود.