Share
Podcasterix
#170 Jak uczyć o przywilejach szlacheckich
Season 5, Ep. 8
•
Tym razem Olek (Aleksander Pawlicki) i Kuba (Jakub Lorenc) biorą na warsztat jeden z najbardziej utrwalonych i schematycznych tematów w szkolnej edukacji historycznej – przywileje szlacheckie.
W tym odcinku prowadzący podejmują następujące kwestie:
- Tradycyjny model nauczania o przywilejach: Problematyka sprowadzania lekcji do pamięciowego wyliczania dat, miejsc i postanowień z podziałem na kwestie polityczne i gospodarcze.
- Mity krakowskiej szkoły historycznej w szkole: Krytyczne spojrzenie na zakorzenioną w uczniach narrację o „złej szlachcie” wyrywającej uprawnienia „dobrym królom” i traktowaniu przywilejów jako wyłącznego początku upadku państwa (initium calamitatis regni).
- Funkcja i granice dydaktyczne „kultowej” tabelki: Czy tabelka z przywilejami w podręcznikach musi służyć do wkuwania na pamięć, czy może stać się przydatnym narzędziem porządkującym wiedzę.
- Związki przyczynowo-skutkowe w aktach prawnych: Szukanie relacji między sytuacją polityczno-militarną (np. wojną trzynastoletnią) a wydawaniem konkretnych dokumentów (np. przywileju cerekwicko-nieszawskiego).
- Instytucjonalizacja wolności obywatelskich: Pokazywanie rozwoju przywilejów jako procesu stopniowego budowania racjonalnego, wolnościowego i spójnego ustroju państwowego.
- Praca z językiem tekstów źródłowych: Jak badać z uczniami dawne rozumienie pojęć, takich jak „wolność” czy „naród polityczny”, bez wpadania w anachronizmy i dydaktyczne uproszczenia.
- Przeciwdziałanie pokusom autokratycznym: Wpływ sposobu nauczania o Rzeczypospolitej na kształtowanie postaw obywatelskich oraz budowanie odporności na narracje przedkładające autorytaryzm nad deliberację i negocjacje.
- Przesunięcie akcentu na sejmiki ziemskie: Znaczenie pokazywania lokalnej samorządności i bezpośredniego zaangażowania obywatelskiego zamiast skupiania się wyłącznie na Sejmie Walnym.
Olek i Kuba zastanawiają się, jak odczarować temat przywilejów szlacheckich, aby lekcja o ustroju dawnej Rzeczypospolitej uczyła młodych ludzi wartości cierpliwego dialogu i szacunku dla wolności obywatelskich.
Podcast został nagrany przez Jakuba Lorenca i Aleksandra Pawlickiego 27 października 2026 roku. Głosu na przywitanie i pożegnanie użyczyła Adriana Bąkowska. Nasza inicjatywa jest wspierana przez Szkołę Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego. Więcej informacji na stronie szkolaedukacji.pl. Jeśli jesteś zainteresowana/zainteresowany studiami z nami znajdziesz tam wszystkie potrzebne informacje. Namawiamy do kontaktu z nami. Wypełnij https://forms.gle/bw4yqNicSmHUiDKz6.
More episodes
View all episodes
s1.ep0 - Przedstawiamy się
13:26|W czasie nagrania mamy za mało czasu, by się przedstawić więc nagraliśmy ten bonusik tylko po to, by pomówić o sobie, naszych związkach z edukacją historyczną i edukacją w ogóle. Trochę też mówimy o tym, kim nie udało nam się zostać, ale bardzo chcieliśmy.
1. #1 Czy w klasie używać podręczników?
15:28||Season 1, Ep. 1To pierwszy odcinek Podcasterixa. W nim od razu zabieramy się do rzeczy. Zdecydowaliśmy, że zaczynać będziemy nasz każdy odcinek od tzw. wspomnień inspirujących. Kuba jako pierwszy podzielił się z nami doświadczeniem z własnych lekcji online. Słuchając naszego pierwszego odcinka dowiecie się co wykombinowała jego klasa w sytuacji, w której omyłkowo podał nie te, co trzeba strony w podręczniku. Podręcznik jest bowiem pierwszym bohaterem. Tak jak w tytule, zastanawiamy się nad tym, czy warto zmuszać uczniów do tego, by przynosili je na lekcje. Wątki, jakie poruszyliśmy w tym kontekście to między innymi:komu właściwie służy podręcznikczy wszyscy uczniowie muszą posiadać ten sam podręcznikkiedy podręcznik jest na lekcji potrzebnyw jakich przypadkach nie da się go zastąpićczym są dla Olka kryteria lekcji i jak się mają do podręcznikówTo oczywiście nie wszystkie wątki. Nasza 15 minutowa rozmowa nie rozstrzyga rzecz jasna o wszystkim. Jej celem jest zresztą zainspirować myślenie naszych koleżanek i kolegów i namówić do własnych, pewnie często idących naszym w poprzek wniosków.W ostatniej części odcinka Olek dzieli się dwoma przykładami używania podręcznika, któremu trudno odmówić oryginalności.Podcast został nagrany przez Jakuba Lorenca, Aleksandra Pawlickiego i Jacka Staniszewskiego (przedstawiamy się w specjalnym odcinku) w styczniu 2022 roku. Głosu na przywitanie i pożegnanie użyczyła Adriana Bąkowska. Nasza inicjatywa jest wspierana przez Szkołę Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, w którym całą trójka pracuje. Więcej informacji na stronie szkolaedukacji.pl. Jeśli jesteś zainteresowana/zainteresowany studiami z nami znajdziesz tam wszystkie potrzebne informacje. Namawiamy do kontaktu z nami pod adresem podcasterix (at) szkolaedukacji.pl
2. #2 Czy nauczyciel powinien być apolityczny?
15:54||Season 1, Ep. 2Drugi odcinek zaczyna się, zgodnie z naszym postanowieniem, wspomnieniem inspirującym. Olek mówi o jednej z metod prowadzenia dyskusji (dysput) w swojej klasie. Metoda wymaga od uczestników nie tylko dobrych argumentów,ale wnikliwego słuchania innych. Głównym tematem jednak naszego drugiego spotkania Podcasterixa jest apolityczność nauczyciela historii. Panuje takie przekonanie, że nauczyciel nie powinien zdradzać swoich preferencji politycznych, nie powinien zajmować stanowiska w czasie różnego rodzaju debat w klasie. Powinien zostawić tę kwestię uczniom a samemu zająć się odpowiednim prowadzenia klasowej dysputy. W odcinku dyskutujemy między innymi o tym:co rozumiemy przez apolitycznośćczy powinien stronić od politycznych kontrowersjikiedy należy zdradzić się ze swoimi poglądami politycznymiczy to, jak prowadzimy lekcje zdradza nasze poglądy polityczneW czasie dyskusji dotykamy kwestii Konstytucji i LexCzarnek i do końca się się nie zgadzamy jak można zinterpretować przykłady, które podajemyPodcast został nagrany przez Jakuba Lorenca, Aleksandra Pawlickiego i Jacka Staniszewskiego (przedstawiamy się w specjalnym odcinku) w styczniu 2022 roku. Głosu na przywitanie i pożegnanie użyczyła Adriana Bąkowska. Nasza inicjatywa jest wspierana przez Szkołę Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, w którym całą trójka pracuje. Więcej informacji na stronie szkolaedukacji.pl. Jeśli jesteś zainteresowana/zainteresowany studiami z nami znajdziesz tam wszystkie potrzebne informacje. Namawiamy do kontaktu z nami pod adresem podcasterix (at) szkolaedukacji.pl
3. #3 Jak uczyć chronologii?
16:06||Season 1, Ep. 3Chronologia to fundament nauczania historii. Tak przynajmniej wydaje się wielu nauczycielom. Wiele osób, które już przeszły kurs historii kojarzy przedmiot z datami i, powiedzmy to szczerze, raczej nie są to wspomnienia miłe. Jak więc uczyć chronologii by miało to sens, by czemuś służyło, by nie było tylko i wyłącznie "kuciem" dat.Odcinek rozpoczyna Jacek wspominając jedną ze swoich lekcji, w której wykorzystał dwa teksty źródłowe i plan lekcji się trochę rozsypał co wzbudziło krótką dyskusję na temat podążania za planem lekcji. W czasie rozmowy mierzymy się z następującymi pytaniamiCzym jest "myślenie chronologiczne i na czym polega"Co uczeń ma wiedzieć jeśli nie ma znać datCo to jest "intuicja czasu"?Jakie pułapki niesie za sobą periodyzacja czasu?Ile jest osi czasu?Podcast został nagrany przez Jakuba Lorenca, Aleksandra Pawlickiego i Jacka Staniszewskiego (przedstawiamy się w specjalnym odcinku) w styczniu 2022 roku. Głosu na przywitanie i pożegnanie użyczyła Adriana Bąkowska. Nasza inicjatywa jest wspierana przez Szkołę Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, w którym całą trójka pracuje. Więcej informacji na stronie szkolaedukacji.pl. Jeśli jesteś zainteresowana/zainteresowany studiami z nami znajdziesz tam wszystkie potrzebne informacje. Masz pytania? Chcesz byśmy zmierzyli się z pytaniem, które nie przyszło nam do głowy? Namawiamy do kontaktu z nami pod adresem podcasterix (at) szkolaedukacji.pl.
4. #4 Od kiedy mówić “Polska” i co mówić zamiast?
17:21||Season 1, Ep. 4Interesuje nas "Polska". W cudzysłowie bo zastanawiamy się nad samym słowem. Kiedy można właśnie tak nazywać obszar, o którym głównie uczymy na naszych lekcjach? Wiemy przecież, że posiadał różne nazwa, które wcale nie są synonimami. Odcinek jednak zaczyna Kuba, który dzieli się tym razem doświadczeniem zajęć ze studentami ze Szkoły Edukacji. Przypomnijmy, że Kuba, Olek i Jacek tam właśnie pracują i dzięki wsparciu tej instytucji ten podcast właśnie powstaje. W czasie głównej rozmowy rozmówcy zadają sobie takie pytania:Jak nazywałaby się drużyna piłkarska za czasów Mieszka I?Czy MYśmy bitwy wygrywali?Na jakie niebezpieczeństwo się narażamy, gdy o "tamtym" państwie mówimy "Polska"?Co z naszym tematem ma wspólnego wiceminister PiontkowskiPodcast został nagrany przez Jakuba Lorenca, Aleksandra Pawlickiego i Jacka Staniszewskiego (przedstawiamy się w specjalnym odcinku) w styczniu 2022 roku. Głosu na przywitanie i pożegnanie użyczyła Adriana Bąkowska. Nasza inicjatywa jest wspierana przez Szkołę Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, w którym całą trójka pracuje. Więcej informacji na stronie szkolaedukacji.pl. Jeśli jesteś zainteresowana/zainteresowany studiami z nami znajdziesz tam wszystkie potrzebne informacje. Masz pytania? Chcesz byśmy zmierzyli się z pytaniem, które nie przyszło nam do głowy? Namawiamy do kontaktu z nami pod adresem podcasterix (at) szkolaedukacji.pl.
5. #5 Co zrobić z Matejką
15:49||Season 1, Ep. 5Wyobrażacie sobie historię Polski bez obrazów Jana Matejki? Albo Bolesława Chrobrego z nieodłączną włócznią św. Maurycego? W tym odcinku rozmawiamy o tym, jak bardzo Matejko wszedł nam w krew, jak tworzy nasze historyczne wyobrażenia o przeszłości.. Kuba składa na początku odcinka bardzo ważną deklarację. Jak reagują na nią Olek i Jacek? To jedno z pytań, na które odpowiedzi znajdziecie w tym matejkowym odcinku.Jakie jeszcze pytania padną w trakcie naszej rozmowy?Czego nie powinni robić wydawcy podręczników publikując obrazy malarza?Dlaczego wujek ucznia może być groźny w kontekście obrazu Matejki?Co wzbudzi w uczniach "Pokłon carów szujskich" a czego nie wzbudzi "Bitwa pod Grunwaldem"?Co Matejce wychodzi a co raczej nie?Dużo tego jak na 15 minut. Tematów i wątków pobocznych jest więcej.Podcast został nagrany przez Jakuba Lorenca, Aleksandra Pawlickiego i Jacka Staniszewskiego (przedstawiamy się w specjalnym odcinku) w styczniu 2022 roku. Głosu na przywitanie i pożegnanie użyczyła Adriana Bąkowska. Nasza inicjatywa jest wspierana przez Szkołę Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, w którym całą trójka pracuje. Więcej informacji na stronie szkolaedukacji.pl. Jeśli jesteś zainteresowana/zainteresowany studiami z nami znajdziesz tam wszystkie potrzebne informacje. Masz pytania? Chcesz byśmy zmierzyli się z pytaniem, które nie przyszło nam do głowy? Namawiamy do kontaktu z nami pod adresem podcasterix (at) szkolaedukacji.pl. Odcinek nagrano 8 lutego 2022 roku
6. #6 Czy na lekcjach historii mamy uczyć patriotyzmu?
14:31||Season 1, Ep. 6Autorzy każdej podstawy programowej bardzo jasno podkreślali, że jednym z celów pracy nauczycielek i nauczycieli historii jest kształtowanie postaw. Jedną z nich jest patriotyzm. W tym odcinku podejmujemy się śmiało odpowiedzi na pytanie, czy właśnie jest zadanie dla tego właśnie przedmiotu? Raczej niewielu osobom przychodzi do głowy negatywna odpowiedź, ale ... no właśnie.Zapraszamy na prawie 15 minut ciekawej, mamy nadzieję, rozmowy. Najpierw jednak Olek Pawlicki opowie nam o pewnym pdosumowaniu w I klasie liceum a potem już przejdziemy do rzeczy.Co wynika z badań?Na ile ważne są w naszej pracy emocje?Co sądzi tylko 2% kadry nauczycielskiej?Co Jacek, jako człowiek - krzyżak z Malborka o tym wszystkim sądzi?UWAGA: Po nagraniu tego odcinka Olek Pawlicki miał wrażenie, że nie udało nam się "postawić kropek" w tym odcinku. Jako post scriptum, uzupełnienie naszej rozmowy zachęcamy do przeczytania artykułu autorstwa Olka właśnie,Podcast został nagrany przez Jakuba Lorenca, Aleksandra Pawlickiego i Jacka Staniszewskiego (przedstawiamy się w specjalnym odcinku) w styczniu 2022 roku. Głosu na przywitanie i pożegnanie użyczyła Adriana Bąkowska. Nasza inicjatywa jest wspierana przez Szkołę Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, w którym całą trójka pracuje. Więcej informacji na stronie szkolaedukacji.pl. Jeśli jesteś zainteresowana/zainteresowany studiami z nami znajdziesz tam wszystkie potrzebne informacje. Masz pytania? Chcesz byśmy zmierzyli się z pytaniem, które nie przyszło nam do głowy? Namawiamy do kontaktu z nami pod adresem podcasterix (at) szkolaedukacji.pl. e
7. #7 Na co nauczyciel historii powinien uważać mówiąc o wojnie w Ukrainie?
42:53||Season 1, Ep. 7Odcinek nagraliśmy 26 lutego. W trzeci dzień wojny, który jest konsekwencją inwazji Rosji na Ukrainę. Zając sobie sprawę ze szczególnej roli nauczycielki czy nauczyciela historii w szkole, mówimy o tym jak powinniśmy się zachować. Rozmawiamy przez 40 minut, tym razem nie ograniczaliśmy się zupełnie (to wyjątek). Nasza rozmowa toczy się miedzy innymi wokół następujących tematów:Co czujemy, tak po prostu?Czy można być w tym przypadku neutralnym?Dlaczego trzeba unikać myślenia chłopka-roztropka i co to w ogóle jest?Czy wywoływać temat, czy czekać na inicjatywę uczniów?Oczywiście zdajemy sobie sprawę, że na tym etapie nikt z nas nie może się uważać za eksperta. Używamy swojego doświadczenia, wrażliwości i intuicji.Podcast został nagrany przez Jakuba Lorenca, Aleksandra Pawlickiego i Jacka Staniszewskiego (przedstawiamy się w specjalnym odcinku) w styczniu 2022 roku. Głosu na przywitanie i pożegnanie użyczyła Adriana Bąkowska. Nasza inicjatywa jest wspierana przez Szkołę Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, w którym całą trójka pracuje. Więcej informacji na stronie szkolaedukacji.pl. Jeśli jesteś zainteresowana/zainteresowany studiami z nami znajdziesz tam wszystkie potrzebne informacje. Masz pytania? Chcesz byśmy zmierzyli się z pytaniem, które nie przyszło nam do głowy? Namawiamy do kontaktu z nami pod adresem podcasterix (at) szkolaedukacji.pl. e
8. #8 Co robić z błędnymi mniemaniami uczniów?
15:31||Season 1, Ep. 8Po odcinku specjalnym, w którym mówiliśmy o konflikcie ukraińskim w kontekście naszej pracy wracamy do naszego ustalonego wcześniej planu. Podejmujemy temat błędnych mniemań. W Szkole Edukacji, w której uczymy często zastanawiamy się nad tym, z jakimi "oczywistościami" przychodzą do klasy uczniowie, które okazują się mocno zakorzenionymi błędami. W tym odcinku zastanawiamy się nad tym jak częste to zjawisko, co z takimi "mniemaniami" robić.. Przez 15 minut podejmujemy następujące pytania:Jakie są częste błędne mniemania naszych uczniów?Czy w ich kontekście nie powinniśmy zrezygnować z uczenia pewnych treści?Skąd się biorą?Czym różnią się od kwestii dyskusyjnych?Czy Piłsudski miał zawsze racje (pytanie bonusowe)Webinar oraz specjalne materiały dotyczące nauki historii w klasie, w której są dzieci ukraińskie znajdziecie na stronie Szkoły Edukacji.Podcast został nagrany przez Jakuba Lorenca, Aleksandra Pawlickiego i Jacka Staniszewskiego (przedstawiamy się w specjalnym odcinku) w styczniu 2022 roku. Głosu na przywitanie i pożegnanie użyczyła Adriana Bąkowska. Nasza inicjatywa jest wspierana przez Szkołę Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, w którym całą trójka pracuje. Więcej informacji na stronie szkolaedukacji.pl. Jeśli jesteś zainteresowana/zainteresowany studiami z nami znajdziesz tam wszystkie potrzebne informacje. Masz pytania? Chcesz byśmy zmierzyli się z pytaniem, które nie przyszło nam do głowy? Namawiamy do kontaktu z nami pod adresem podcasterix (at) szkolaedukacji.pl. ePolecamy też jeden z odcinków podcastu Edugadki, w którym Olek Pawlicki mówił szerzej o zjawisku błędnych mniemań, błędów i pomyłek.