Share

Ekonomia i cała reszta

Próbujemy klarować mętne, niszczyć mity taranem faktów i promować naukowe podejście do rzeczywistości

Kamil Fejfer z wykształcenia jest politologiem, a z zawodu publicystą i autorem książek („Zawód. Opowieści o rynku pracy", „O kobiecie pracującej. Dlaczego mniej zarabia, chociaż więcej pracuje" i „Klimat, czyli możemy u
Latest Episode8/3/2022

Piguła 20: Bieda, niska pozycja kobiet i praca w polu. Tak wygląda świat, gdzie rodzi się dużo dzieci

Od tygodni na polskich ulicach można zobaczyć billboardy, które pytają „Gdzie te dzieci?” W domyśle chodzi o spadający od dekad tak zwany współczynnik dzietności. Dlaczego więc nie rodzi się tyle dzieci, co trzy, cztery, czy pięć dekad temu?To dlatego, że… dokonał się postęp. Spadająca dzietność wynika z upodmiotowienia kobiet, tego, że dłużej się uczą i że pracują zawodowo. Kolejnym powodem spadku dzietności jest urbanizacja, czyli migracja ludzie ze wsi do miast. Na zmniejszenie się dzietności wpływa również spadek śmiertelności niemowląt.A czy możliwe jest zwiększenie dzietności? Tak, ale tylko w niewielkim stopniu. Można to zrobić przez zwiększenie dostępności żłobków i przedszkoli, poprawę sytuacji mieszkaniowej, czy większą stabilność na rynku pracy.Ale choć istnieje wiele krajów rozwiniętych, które oferują wysoką stopę życia i jednocześnie szeroki dostęp do wysokiej jakości usług publicznych, to niemal w żadnym z nich nie mamy do czynienia z dzietnością na poziomie tak zwanej zastępowalności pokoleń.Do świata, w którym jedna kobieta rodzi średnio trójkę dzieci nie ma już powrotu. I dobrze.--Bibliografia:Hans Rosling, Ola Rosling, Anna Rosling Ronnlund, Factfulness. Dlaczego świat jest lepszy niż myślimy, czyli jak stereotypy zastapić realną wiedzą, Poznań 2018Współczynnik dzietności, Główny Urząd Statystyczny, https://stat.gov.pl/metainformacje/slownik-pojec/pojecia-stosowane-w-statystyce-publicznej/3950,pojecie.htmlMałgorzata Sikorska, Czy zwiększenie dzietności w Polsce jest możliwe?, Instytut Badań Strukturalnych maj 2021, https://ibs.org.pl/publications/czy-zwiekszenie-dzietnosci-w-polsce-jest-mozliwe/Fertility rate, total (births per woman), The World Bank, https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?most_recent_value_desc=false&view=mapMax roser, Fertility Rate, OurworldinData, https://ourworldindata.org/fertility-rate--Możesz nas wesprzeć na patronite.pl/Ekonomiaicałareszta
8/3/2022

Piguła 20: Bieda, niska pozycja kobiet i praca w polu. Tak wygląda świat, gdzie rodzi się dużo dzieci

Od tygodni na polskich ulicach można zobaczyć billboardy, które pytają „Gdzie te dzieci?” W domyśle chodzi o spadający od dekad tak zwany współczynnik dzietności. Dlaczego więc nie rodzi się tyle dzieci, co trzy, cztery, czy pięć dekad temu?To dlatego, że… dokonał się postęp. Spadająca dzietność wynika z upodmiotowienia kobiet, tego, że dłużej się uczą i że pracują zawodowo. Kolejnym powodem spadku dzietności jest urbanizacja, czyli migracja ludzie ze wsi do miast. Na zmniejszenie się dzietności wpływa również spadek śmiertelności niemowląt.A czy możliwe jest zwiększenie dzietności? Tak, ale tylko w niewielkim stopniu. Można to zrobić przez zwiększenie dostępności żłobków i przedszkoli, poprawę sytuacji mieszkaniowej, czy większą stabilność na rynku pracy.Ale choć istnieje wiele krajów rozwiniętych, które oferują wysoką stopę życia i jednocześnie szeroki dostęp do wysokiej jakości usług publicznych, to niemal w żadnym z nich nie mamy do czynienia z dzietnością na poziomie tak zwanej zastępowalności pokoleń.Do świata, w którym jedna kobieta rodzi średnio trójkę dzieci nie ma już powrotu. I dobrze.--Bibliografia:Hans Rosling, Ola Rosling, Anna Rosling Ronnlund, Factfulness. Dlaczego świat jest lepszy niż myślimy, czyli jak stereotypy zastapić realną wiedzą, Poznań 2018Współczynnik dzietności, Główny Urząd Statystyczny, https://stat.gov.pl/metainformacje/slownik-pojec/pojecia-stosowane-w-statystyce-publicznej/3950,pojecie.htmlMałgorzata Sikorska, Czy zwiększenie dzietności w Polsce jest możliwe?, Instytut Badań Strukturalnych maj 2021, https://ibs.org.pl/publications/czy-zwiekszenie-dzietnosci-w-polsce-jest-mozliwe/Fertility rate, total (births per woman), The World Bank, https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?most_recent_value_desc=false&view=mapMax roser, Fertility Rate, OurworldinData, https://ourworldindata.org/fertility-rate--Możesz nas wesprzeć na patronite.pl/Ekonomiaicałareszta
7/28/2022

#25 W przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców USA ma więcej bezdomnych niż Polska. Co nie gra z amerykańskim systemem?

USA w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców ma więcej bezdomnych niż Polska – pomimo tego, że PKB per capita Ameryki jest prawie dwa razy wyższy niż w Polsce. Ameryka to państwo wielkich nierówności ekonomicznych, które widać gołym okiem.Mimo jednego z najwyższych wskaźników PKB na głowę kraj ten plasuje się dopiero około trzydziestego miejsca na świecie jeśli chodzi o umieralność niemowląt. A miara ta dobrze obrazuje rozwój cywilizacyjny danego kraju. Mówi o dostępności do ochrony zdrowia, edukacji rodziców, wyszczepialności dzieci, dostępie do pożywienia i czystej wody.Ameryka boryka się również w problemami zdrowotnymi: miliony ludzi wciąż mają tam ograniczony dostęp do ubezpieczenia zdrowotnego, szerzy się epidemia otyłości, uzależnienia od opioidów.USA ma również bardzo duży problem ze zabójstwami i samobójstwami spowodowanymi dostępnością broni palnej. Z drugiej strony jest to państwo o najwyższym wskaźniku inkarceracji. W więzieniach (w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców) przetrzymuje więcej ludzi niż Rosja, Kuba, Salwador, czy Białoruś.Z drugiej strony Stany Zjednoczone to jednak imperium, co przejawia się nie tylko w ich sile ekonomicznej i militarnej, ale choćby w gargantuicznych projektach infrastrukturalnych. Jest to po prostu imperium, które źle traktuje swoich obywateli, imperium źle pomyślane.--Bibliografia:Nicholas D. Kristof, Sheryl WuDunn, Biedni w Bogatym kraju. Przebudzenie z amerykańskiego snu, przeł. Anna Gralak, Czarne, Wołoniec 2022--Możesz nas wesprzeć na patronite.pl/Ekonomiaicałareszta
7/20/2022

Piguła 19: Dochód pasywny 4.0 dzięki algorytmom maszynowego uczenia, czyli co to jest finansowy bullshit

Dochód pasywny w ramach gospodarki 4.0 możliwy do osiągnięcia dzięki inwestycyjnemu narzędziu stworzonemu na bazie algorytmów uczenia maszynowego, takich samych jak te, które nawigują silniki sztucznej inteligencji w autonomicznych samochodach produkowanych przez Elona Muska, denominowany w wielopoziomowych CDOsach zabezpieczonych szyfrem stworzonym przez najnowocześniejszy komputer kwantowy i stokenowany w blockchainie gwarantujący nieosiągalne stopy zwrotu nawet przez doświadczonych traderów?Wystarczy wpłacić 900 zł i pyk, straciliśmy 900 zł!Pewne grupy ludzi łapią się na tego typu mowę-trawę częściej niż inni. Są to młodzi mężczyźni uzyskujący dochody powyżej średniej i przeceniający swoją wiedzę ekonomiczną. To właśnie oni najczęściej nabierają się na finansowy bullshit – bzdurne komunikaty, które brzmią bardzo mądrze.Kto jest po drugiej stronie skali? Niezamożne kobiety. Naukowcy, którzy badali kwestię finansowego bullshitu uważają, że wynika to z faktu, że błędne decyzje, a więc wiara w bzdurny marketing szarlatanów ciągnie za sobą duże ryzyko. Ryzyko, na które mniej zamożne kobiety nie mogą sobie pozwolić.Możesz nas wesprzeć na patronite.pl/Ekonomiaicałareszta---Bibliografia:Linköping University, Researchers' tools show who is most easily duped by 'financial bullshit', https://phys.org/news/2022-05-tools-easily-duped-financial-bullshit.htmlMario Kienzler, Daniel Västfjäll, Gustav Tinghög, Individual differences in susceptibility to financial bullshit, [w:] Journal of Behavioral and Experimental Finance, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214635022000193?via%3Dihub,
6/30/2022

Piguła 17: Likwidacja światowego ubóstwa. Czy to w ogóle możliwe?

Możesz nas wesprzeć na patronite.pl/Ekonomiaicałareszta--Na świecie ponad 85 proc. ludzie żyje za mniej niż 30 dolarów dziennie (do każdego kraju kwotę dopasowuje się tak, by odpowiadała sile nabywczej 30 dolarów w USA). W Danii natomiast 86 proc. mieszkańców żyje za więcej niż 30 dolarów dziennie. Czego więc potrzebujemy, aby ludzie na całym świecie żyli tak dostatnio, jak żyją obecnie Duńczycy?Czy wystarczy zmniejszyć nierówności ekonomiczne? Z pewnością nierówności są problemem i jest aż nadto powodów, żeby je zmniejszać. Problemem jest to, że tylko taki krok po prostu nie wystarczy. A dlaczego? Bo świat jest biedniejszy, niż wydawałoby się to ludziom w zamożnych krajach. A skumulowany majątek najzamożniejszych ludzi świata jest dalece niewystarczający, żeby po jego „rozsmarowaniu” wystarczyło wszystkim na poziom życia zbliżony do obecnej Danii.Co więc należy zrobić? Zdaniem Maxa Rosera z platformy OurWorldinData należy zwiększyć PKB świata o co najmniej 410 proc. W jego modelu globalne nierówności zostają radykalnie zmniejszone. Jest to zresztą oszacowanie minimalne z „zaszytym” już degrowthem. W tym modelu Dania przestaje się rozwijać gospodarczo, a kraje, które są od Danii zamożniejsze, ścinają swoje PKB do poziomu duńskiego. Bardzo mało prawdopodobne wydaje się wprowadzenie degrowth. Realnie więc gospodarczy tort prawdopodobnie będzie musiał urosnąć znacznie bardziej. Czy taki wzrost jest w ogóle możliwy? Tak, ale rodzi on duże problemy natury środowiskowej. Aby wyciągać miliardy ludzi z biedy (a przed takim wyzwaniem stoimy) potrzebne są więc regulacje, które będą pilnowały tego, aby przy okazji polepszania dobrostanu rzesz biednych ludzi nie zdewastować środowiska. Czy to się uda? Tego nie wiemy.--Bibliografia:Max Roser, How much economic growth is necessary to reduce global poverty substantially?, OurWorldinData.org, https://ourworldindata.org/poverty-minimum-growth-needed
6/22/2022

#24 Jawność płac. Jak to robią na świecie i czy to możliwe w Polsce?

Ep. 24
Możesz nas wesprzeć na patronite.pl/EkonomiaicałaresztaJednym z najgorętszych tematów ekonomicznych ostatnich lat jest jawność płac. Polityka jawności płac obowiązuje w krajach skandynawskich. W Norwegii do 2014 roku możliwe było sprawdzenie na Facebooku jaki dochód mieli znajomi. Tak powszechny dostęp do informacji o dochodach zyskał nawet miano „podatkowego porno”.Jawność płac powoduje, że osobom, które mniej zarabiają, pogarsza się dobrostan psychiczny. Częściej z nich dzięki takiej polityce zmienia pracę na lepszą. Jeśli chodzi o pozytywy, to jawność płac przyczynia się do spłaszczania nierówności, zasypuje gender pay gap, polepsza atmosferę w firmach i zwiększa wpływy podatkowe.Jednym z przejawów jawności płac są jawne widełki przy ogłoszeniach o pracę. Projekt ustawy nakazujący wprowadzenie obowiązku informowania o widełkach płacowych Koalicja Obywatelska przygotowała w 2019 roku. Niestety ustawa nie została przyjęta. Co nie oznacza końca tego postulatu. Nad wprowadzeniem obowiązku informowania o widełkach płacowych właśnie debatuje Unia Europejska. Prędzej czy później więc polscy pracodawcy zostaną zmuszeni do ujawniania informacji o widełkach płacowych w ogłoszeniach o pracę. I bardzo dobrze, bo plusów takiego rozwiązania jest o wiele więcej niż minusów.Bibliografia:Erlend E. Bø, Joel Slemrod and Thor O. Thoresen, Taxes on the Internet: Deterrence Effects of Public Disclosure [w:] American Economic Journal, https://www.jstor.org/stable/24465942Kto wie, ile zarabiamy? Stosunek Polaków do jawności dochodów, KOMUNIKAT Z BADAŃ, CBOS 2018, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2018/K_058_18.PDFMorten Bennedsen, Elena Simintzi, Margarita Tsoutsoura, Daniel Wolfenzon, Research: Gender Pay Gaps Shrink When Companies Are Required to Disclose Them, Harvard Business Review, https://hbr.org/2019/01/research-gender-pay-gaps-shrink-when-companies-are-required-to-disclose-themTomasz Obloj, Todd Zenger, The influence of pay transparency on (gender) inequity, inequality and the performance basis of pay, Nature human Behavior, https://www.nature.com/articles/s41562-022-01288-9