آناتومی با اردشیر طیبی

جنگ در ذات خود، تجلی توحش مطلق است. اما چطور می‌شود برای بی‌رحمانه‌ترین کنش بشری، قانون و چهارچوب اخلاقی تعیین کرد؟ آیا در میدانی خونین، اصلاً می‌شود از حقوق بشر حرف زد؟در این قسمت از پادکست آناتومی، به سراغ داستان تلاش‌های اولیه و تا حدودی ناامیدانه بشر برای مهار این هیولای بی‌رحم رفته‌ایم. پیش از آنکه آشویتس برپا شود یا هیروشیما به خاکستر تبدیل شود، این «قانون لیبر» در میانه جنگ داخلی آمریکا بود که خطوط قرمز را ترسیم کرد؛ قانونی که توسط پدری داغ‌دیده نوشته شد که پسرانش در دو جبهه مقابل هم می‌جنگیدند. روایتی از تولد «حقوق جنگ» در کنفرانس‌های لاهه و تلاش برای ممنوعیت سلاح‌های شیمیایی و گلوله‌های دم‌دم؛ کتابچه‌ای متمدنانه که چند سال بعد، زیر گل‌ولای سنگرهای جنگ جهانی اول و ماشین کشتار نازی‌ها دفن شد.برنامه آناتومی هر روز در تلویزیون ایران‌وایر. اردشیر طیبی در «آناتومی» به جوانب مختلف و لایه‌های پنهان موضوع‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و تاریخی می‌پردازد. از بازار رمزارزها گرفته تا جام جهانی و روزی که هیتلر تصمیم گرفت نازی‌های افراطی را سرکوب کند.

ششم ژوئن ۱۹۴۴ و سواحل نرماندی؛ بزرگ‌ترین و پرریسک‌ترین قمار ژئوپلیتیک تاریخ مدرن. به ما گفته‌اند این یک نبرد حماسی و هالیوودی بود، اما حقیقت این است که سرنوشت جهان در این روز به یک دروغ اطلاعاتی بزرگ و تانک‌های بادی وابسته بود.در این قسمت از پادکست آناتومی، خواهید شنید که چگونه متفقین با راه‌اندازی یک ارتش کاملاً خیالی، هیتلر را فریب دادند تا قدرتمندترین لشکرهای زرهی‌اش را کیلومترها دورتر از نرماندی میخکوب کند. روایتی از تصادم صنعت و فریب که رقابت اصلی در آن، نه فقط شکست هیتلر، بلکه مسابقه‌ای پنهان با شوروی برای تعیین خطوط مرزیِ جنگ سرد بود.

در حالی که میلیون‌ها آرژانتینی پیروزی‌های تیم ملی خود در جام جهانی ۱۹۷۸ را جشن می‌گرفتند، در فاصله‌ای کمتر از دو کیلومتر از استادیوم، هزاران زندانی سیاسی تحت شکنجه‌های هولناک دیکتاتوری ژنرال ویدلا قرار داشتند. این قسمت از پادکست آناتومی، روایتی تکان‌دهنده از «شست‌وشوی ورزشی» است؛ جایی که فوتبال، کمپین‌های روابط عمومیِ آمریکایی و دیپلماسی کثیف، دست به دست هم دادند تا صدای ۳۰ هزار انسانِ ناپدیدشده در هیاهوی تماشاگران مسابقات جام جهانی فوتبال خفه شود.

از نظر قوانین فیزیک، مهار یک پنالتیِ دقیق برای دروازه‌بان عملاً غیرممکن است. اما چرا بهترین بازیکنان تاریخ در این نقطه فلج می‌شوند؟در این قسمت از پادکست آناتومی، توهمِ «شانسی بودنِ ضربات پنالتی» را کالبدشکافی می‌کنیم. با هم بررسی می‌کنیم که چگونه فوتبالیست‌ها بدون آنکه بدانند، معادلات پیچیده «تئوری بازی‌ها» و «تعادل نش» را با پاهایشان حل می‌کنند؛ چرا امن‌ترین جای دروازه برای زدن ضربات پنالتی از نظر ریاضی، ناامن‌ترین جای جهان از نظر اجتماعی است.

در ۲۶ سپتامبر ۱۹۸۳، جهان از یک نابودی مطلق و حتمی هسته‌ای نجات پیدا کرد؛ آن هم دقیقاً با «هیچ‌کاری نکردن» یک نفر! نام او استانیسلاو پتروف بود؛ افسر کشیک ارتش شوروی در تاریک‌ترین شیفت کاری تاریخ.در این قسمت از پادکست آناتومی، به درون پناهگاه هسته‌ای و فوق‌سری شوروی می‌رویم. جایی که آژیرها و سیستم‌های چند میلیارد دلاری کامپیوتری، شلیک ۵ موشک بالستیک از سوی آمریکا را با ضریب اطمینان ۱۰۰٪ تایید کردند. پروتکل ارتش سرخ فقط یک دستور داشت: شلیک متقابل و آغاز جنگ هسته‌ای.اما پتروف تصمیمی گرفت که فراتر از منطقِ کور ماشین‌ها بود. او به تکنولوژی شک کرد و بزرگ‌ترین قمار تاریخ بشر را انجام داد. روایتی تکان‌دهنده از روزی که «انسانیت و تردید» در برابر «الگوریتم و ماشین» ایستاد تا ما امروز زنده باشیم.

در ۱۲ ژوئیه ۱۹۹۸، میلیاردها نفر منتظر تماشای فینال جام جهانی بین برزیل و فرانسه بودند، اما تنها ۷۲ دقیقه پیش از شروع بازی، نام رونالدو نازاریو - بزرگ‌ترین ستاره وقت جهان - به طرز مرموزی از ترکیب خط خورد. او در نهایت با اصرار بازی کرد، اما سایه‌ای از آن هیولای همیشگی هم نبود.در این قسمت از پادکست آناتومی، به فینال جام‌جهانی ۱۹۹۸ می‌رویم؛ جایی که مهد فوتبال با یک بحران بیولوژیک و پشت‌پرده‌های تاریک تجاری روبه‌رو شد. آیا تشنج مرگبار رونالدو یک فروریزی عصبی ناشی از فشار بود، یا پای یک قرارداد ۱۶۰ میلیون دلاری و نفوذ سایه‌وار اسپانسرها در میان بود که کادر پزشکی را مجبور کرد جان ستاره‌اش را روی میز قمارِ شرکت‌ها بگذارد؟

در تابستان ۱۹۶۹ و در آمریکای مرکزی، یک مسابقه فوتبال مقدمه پرواز جنگنده‌ها، بمباران شهرها و مرگ بیش از ۳۰۰۰ انسان شد.در این قسمت از پادکست آناتومی، به سراغ «جنگ صد ساعته» یا همان جنگ فوتبال رفته‌ایم. روایتی هولناک از اینکه چگونه بحران‌های عمیق اقتصادی و مهاجرتی میان دو کشور السالوادور و هندوراس، توسط رسانه‌های محلی و ماشین پروپاگاندای دولت‌های نظامی، به یک جنون ملی‌گرایانه تبدیل شد تا مستطیل سبز را به جوخه اعدام بدل کند.

حدود ۴ کیلوگرم طلای خالص که اقیانوس‌ها را پیمود، از چنگال گشتاپوی نازی زیر یک تخت‌خواب فرار کرد و در لندن توسط یک سگ خانگی پیدا شد؛ اما در نهایت در برزیل، اسیر یک غفلت آماتوری شد.در این قسمت از پادکست آناتومی، به سراغ یکی از عجیب‌ترین پرونده‌های جنایی-تاریخی قرن بیستم رفته‌ایم: معمای سرقت و نابودی کاپ ژول ریمه. جامی که نماد هویت و غرور ملی ملت‌ها بود، اما پشت یک گاوصندوق شیشه‌ایِ ضدگلوله با دستان چند سارق خیابانی و یک دیلم آهنی به تاریخ پیوست.