آناتومی با اردشیر طیبی

نیمی از جمعیت هشت میلیارد نفری امروزِ کره زمین، حیات خود را به فرمولی شیمیایی مدیونند که در زمان جنگ جهانی اول، برای تولید میلیون‌ها تُن مواد منفجره استفاده می‌شد! در این قسمت از پادکست آناتومی، به فرآیندِ «هابر-بوش» می‌پردازیم؛ دستاوردی که نیتروژن را از هوا استخراج کرد تا جهان را از قحطی نجات دهد، اما هم‌زمان باعث طولانی شدن جنگ جهانی و خلق سلاح‌های شیمیایی شد. داستانِ تلخ فریتس هابر، نماد مطلقِ بی‌اخلاقیِ علم در دستانِ سیاست و قدرت.

اگر در سال ۱۹۳۵ یک آلمانیِ مسیحی با اجدادی یهودی بودید، عقاید شخصی شما هیچ ارزشی برای سیستم اداری رایش سوم نداشت. دولت آلمان نازی با تصویب «قوانین نژادی نورنبرگ»، پایه‌های طرد سیستماتیک انسان‌ها را نه بر اساس رفتار یا باور، بلکه بر مبنای ادعاهای بی‌پایه دربارهٔ «خون» و شجره‌نامهٔ خانوادگی بنا کرد. در این قسمت از پادکست آناتومی، به سراغ ابعاد حقوقی و بوروکراتیک این قوانین می‌رویم. در مصاحبه با پاتریشیا هبرر رایس، تاریخ‌نگار ارشد موزه یادبود هولوکاست ایالات متحده، بررسی می‌کنیم که چگونه دو قانونِ «شهروندی رایش» و «حفاظت از خون و شرافت آلمانی»، جامعه را به شهروندان کامل و اتباعِ محروم از حقوق سیاسی و مدنی تقسیم کردند. برای اطلاعات بیش‌تر درباره موضوعات مربوط به هولوکاست به سایت www.holocaustbehfarsi.com مراجعه کنید. #پروژه_سرداری

چرا با وجود پیشرفت از ماشین‌تحریرهای مکانیکی تا پردازنده‌های کوانتومی و گوشی‌های هوشمند، همچنان از چیدمان حروفی استفاده می‌کنیم که ۱۵۰ سال پیش برای «کُند کردن» سرعت تایپ طراحی شده بود؟ در این قسمت از پادکست آناتومی، به سراغ کالبدشکافی کیبورد QWERTY و پدیده «وابستگی به مسیر» می‌رویم و خواهید شنید که چرا در دنیای اقتصاد و تکنولوژی، بهترین و کارآمدترین ایده‌ها لزوماً پیروز نمی‌شوند.

در میانه جنگ جهانی دوم، زمانی که رادارها در برابر اخلال الکترونیکی ضعیف بودند، ارتش آمریکا برای هدایت بمب‌های خود به سراغ یک راه‌حل بیولوژیک و جنون‌آمیز رفت: استفاده از کبوترهای زنده! در این قسمت از پادکست آناتومی، «پروژه کبوتر» (Project Pigeon) و تقاطع حیرت‌انگیز روان‌شناسی رفتارگرا با مهندسی نظامی را کالبدشکافی می‌کنیم. روایتی مستند از نبوغِ بی‌اف. اسکینر و شرطی‌سازی پرندگانی که قرار بود با نوک زدن به یک صفحه نمایش، سرنوشت جنگ را تغییر دهند.

تا پیش از قرن نوزدهم، زندگی در بالاترین طبقات ساختمان‌ها مختص فقیرترین اقشار جامعه بود، زیرا بالا رفتن از پله‌ها یک شکنجه فیزیکی محسوب می‌شد! در این قسمت از پادکست آناتومی، خواهید شنید که چگونه اختراعِ یک ترمز ایمنی ساده توسط الیشا اوتیس در سال ۱۸۵۲، ترس انسان از سقوط را به صورت مکانیکی از بین برد. روایتی مستند از وارونه شدنِ هرم اجتماعی، تولد آسمان‌خراش‌های فولادی، خلق پنت‌هاوس‌های لوکس و تأثیر روان‌شناختی آسانسورها بر ژئوپلیتیک طبقاتی در کلان‌شهرها.

تصور کنید در یک کارخانه، کاهش نور سالن به جای افت راندمان، باعث افزایش خیره‌کننده تولید شود! در دهه ۱۹۲۰، پژوهشگران با این معمای عجیب روبه‌رو شدند و دریافتند که انسان‌ها وقتی می‌دانند دیده می‌شوند، رفتارشان را تغییر می‌دهند. در این قسمت از پادکست آناتومی، ریشه‌های «اثر هاوثورن» را کالبدشکافی می‌کنیم و خواهید شنید که چگونه نظارت در محیط کار، به جای خلق بهره‌وری واقعی، گاهی تنها به یک نمایش حرفه‌ای از سوی کارکنان ختم می‌شود.

وقتی در سال ۱۹۷۴ یک بسته آدامس ده سنتی برای اولین بار اسکن شد، تاریخ اقتصاد مدرن تغییر کرد و اشیاء فیزیکی زبانِ صحبت با ماشین‌ها را آموختند. در این قسمت از پادکست آناتومی، خواهید شنید که چگونه ایده ابتدایی بارکد که با الهام از «کد مورس» روی ماسه‌های یک ساحل کشیده شد، جهانِ سرمایه‌داری را از هرج‌ومرج لجستیکی و آنالوگ نجات داد.

کشتار بیش از یک میلیون انسان در آشویتس، نه حاصل طغیان آنی نفرت، بلکه نتیجهٔ یک پروژهٔ مهندسی، بوروکراتیک و لجستیکی بر پایهٔ محاسبات ریلی و خط تولید صنعتی بود. در این قسمت از پادکست آناتومی خواهید شنید که چگونه شرکت‌های صنعتی، علم پزشکی و حتی مارش‌های ارکستر برای فریب قربانیان و حذف سیستماتیک انسان‌ها در سکوی بیرکناو به کار گرفته شدند. برای اطلاعات بیش‌تر درباره موضوعات مربوط به هولوکاست به سایت www.holocaustbehfarsi.com مراجعه کنید.

با فرارسیدن نیمه‌شب یکم ژانویه ۲۰۰۰، جهان منتظر فروپاشی شبکه‌های برق، سیستم‌های مالی و حتی خطای سامانه‌های موشکی بود، اما چراغ‌ها روشن ماندند و آب از آب تکان نخورد. در این قسمت از پادکست آناتومی، به کالبدشکافی «باگ سال ۲۰۰۰» می‌پردازیم و خواهید شنید چگونه یک محدودیت ساده در کارت‌های پانچِ دهه‌ی پنجاه میلادی، به بحرانی ۳۰۰ میلیارد دلاری تبدیل شد. این روایتی از «پارادوکس آمادگی» است؛ پدیده‌ای که نشان می‌دهد چگونه موفقیتِ بی‌نظیرِ مهندسان در پیشگیری از یک فاجعه، باعث شد افکار عمومی کل این بحران را یک دروغ رسانه‌ای بپندارد.