پادکست پرونده باز

چهارم ژوئیه‌ی ۱۹۸۶. میلیگان از بیمارستانی در کلمبوس بیرون می‌رود و برنمی‌گردد. چند هفته بعد، مردی با نام کریستوفر کار در شهری در ایالت واشنگتن ساکن می‌شود؛ در همان ساختمانی که مایکل پیرس مدن، دانشجویی ۳۲ ساله، زندگی می‌کرد. مدن در سپتامبر ۱۹۸۶ ناپدید شد و هرگز پیدا نشد. میلیگان هرگز در این پرونده متهم نشد، اما پلیس او را مظنون جدی معرفی کرد.این قسمت پایانی، سال‌های ۱۹۸۱ تا ۲۰۱۴ را روایت می‌کند: فرار، بازداشت در فلوریدا، ترخیص، سال‌های کالیفرنیا و بیانیه‌ای که در آن خود میلیگان گفت پزشکان این بیماری را «می‌سازند». و به پرونده‌ی کنت بیانکی می‌رسد، مردی که همان سال‌ها شخصیت چندگانه را جعل کرد و رسوا شد. در پایان، آنچه درباره‌ی این پرونده قطعی است از آنچه نیست جدا می‌شود، و فصل به سه زنی برمی‌گردد که پرونده با آن‌ها آغاز شد.

چهارم دسامبر ۱۹۷۸، دادگستری شهرستان فرانکلین، اوهایو. اتاق دادگاه پر از خبرنگار است، اما هیچ شاهدی احضار نمی‌شود، هیچ هیئت منصفه‌ای در کار نیست و دادستانی با گزارش‌های روان‌پزشکی مخالفت نمی‌کند. حدود دو ساعت و نیم بعد، ویلیام میلیگان «بی‌گناه به دلیل جنون» شناخته می‌شود.این قسمت روایت می‌کند که این دادگاه چگونه شکل گرفت: قانونی که درست در همان هفته‌ها تغییر کرده بود، دادستانی که می‌گفت قربانیان نمی‌خواستند در دادگاهی رسانه‌ای شهادت دهند، و اظهاریه‌هایی که در دادگاه خوانده شد. یکی از قربانیان گفته بود مهاجم لهجه‌ای نداشت و هیچ تغییر شخصیتی رخ نداد. مهاجم خودش را «فیل» نامیده بود؛ در حالی که در فهرست ده شخصیت، کسی به این نام نبود. و هیچ‌کس در آن اتاق مأمور نبود این تناقض‌ها را به بحث بگذارد.

زمستان ۱۹۷۸. در زندان شهرستان فرانکلین، روان‌شناسی که آمده بود با یک متهم احتمالاً متمارض روبه‌رو شود، با پسری هشت‌ساله به نام دیوید، نوجوانی لندنی، مردی انگلیسی با نوک انگشتان به هم چسبیده و مردی یوگسلاو با لهجه‌ی غلیظ روبه‌رو می‌شود. ده شخصیت، یکی‌یکی، وارد پرونده می‌شوند.این قسمت ماه‌های ژانویه تا اکتبر ۱۹۷۸ را روایت می‌کند: جلسه‌ای که دادستان در آن حاضر بود و «بیلی اصلی» چهاردست‌وپا به سوی دیوار خزید، آمدن کورنلیا ویلبر، روان‌پزشک مشهور پرونده‌ی «سیبل»، هفت ماه درمان در بیمارستان هاردینگ، ظهور آدالانا که گفت «زمان را دزدیده» بود، و گزارشی که نتیجه گرفت میلیگان مسئول اعمالش نبوده است. و در کنار همه‌ی این‌ها، صدای منتقدانی که می‌گفتند این شخصیت‌ها کشف نشدند، بلکه ساخته شدند.

مردی که در قسمت اول بازداشت شد، از کجا آمده بود؟ این قسمت به میامی ۱۹۵۵ برمی‌گردد؛ به پدری کمدین که پیش از چهارسالگی پسرش خودکشی کرد، به مادری که با سه بچه از شهری به شهر دیگر رفت، و به ناپدری‌ای به نام چالمر میلیگان که چند عضو خانواده او را مردی خشن توصیف کرده‌اند و بیلی بعدها او را به آزار جنسی متهم کرد؛ اتهامی که چالمر تا پایان عمر انکار کرد و هرگز در دادگاه آزموده نشد.در این قسمت، دو لایه را کنار هم می‌گذاریم: اسنادی که در همان زمان نوشته شدند، یعنی گزارش‌های مدرسه، پرونده‌ی بیمارستان، سوابق نیروی دریایی و حکم‌های دادگاه، و خاطراتی که میلیگان سال‌ها بعد تعریف کرد. از نوجوانی که در حالت خلسه به جلوی خودروها می‌رفت و در همان حال کارکنان بیمارستان او را فریبکار می‌دانستند، تا محکومیت ۱۹۷۲، سرقت داروخانه در ۱۹۷۵ و زندان لبنان.

در اکتبر ۱۹۷۷، در فاصله‌ی دو هفته، سه زن جوان در اطراف دانشگاه ایالتی اوهایو زیر تهدید اسلحه ربوده شدند، به حومه‌ی شهر برده شدند، مورد تجاوز قرار گرفتند و از آن‌ها سرقت شد. پلیس با اثر انگشت و شناسایی از روی عکس، مردی ۲۲ ساله به نام ویلیام میلیگان را بازداشت کرد. شواهد سنگین بود و کسی انکار نکرد که جرایم را او مرتکب شده است.اما یک سال بعد، میلیگان «بی‌گناه به دلیل جنون» شناخته شد. روان‌پزشکان گفتند در او ده شخصیت جداگانه زندگی می‌کند و کسی که تجاوزها را مرتکب شده، «بیلی» نبوده است. این عدد بعدها به بیست‌وچهار رسید.این فصل از «پرونده باز» در شش قسمت، این پرونده را از هر سه زاویه بررسی می‌کند: جنایت‌ها و تحقیقات پلیس، پرونده‌ی روان‌پزشکی و پرسش «واقعی یا ساختگی؟»، و معنای مسئولیت کیفری وقتی ذهن متهم گسسته است. روایت بر اسناد دادگاه، گزارش‌های مطبوعات همان دوران، کتاب دنیل کیز و صدای منتقدانش تکیه دارد، و هر جا منابع با هم نمی‌خوانند، اختلاف را پنهان نمی‌کند. و در تمام شش قسمت، تلاش می‌کند سه زنی را که پرونده با آن‌ها آغاز شد، از یاد نبرد.

قسمت پایانی، داستان مردی است که پرونده رتندن را «حل» کرد و تردیدهایی که هرگز نخوابید. دارن نیکولز، خرده‌مجرمی که در زندان با استیل و وومز آشنا شده بود، پس از بازداشت در یک عملیات قاچاق، روایتی ارائه داد که ستون محاکمه اولد بیلی شد: دروازه، شاتگان پمپی، و جمله‌ای که ادعا کرد شنیده است. اما در این پرونده هیچ مدرک جنایی صحنه‌ای علیه متهمان وجود نداشت؛ ستون دیگر پرونده — آنتن‌دهی موبایل — بعدها زیر سؤال رفت؛ و بیلی جسپر چهار ماه زودتر از نیکولز، قاتل و آمری کاملاً متفاوت را نام برده بود. از فرجام‌های ردشده ۱۹۹۹ و ۲۰۰۶ تا آزادی وومز در ۲۰۲۱ و استیل در ۲۰۲۵ و چهارمین بازنگری CCRC، این قسمت می‌پرسد: آیا عدالت اجرا شد یا فقط یک روایت برنده شد؟

این قسمت، شب قتل و روزهای پس از آن است: آخرین شبِ «عادی» پت تیت و حمله بی‌دلیلش به مدیر جوان یک پیتزافروشی؛ مسیر رنجروور به رتندن؛ بازسازی رسمی دقیقه‌به‌دقیقه اعدام سه مرد — راننده‌ای که پایش هنوز روی ترمز بود؛ و صبحی که کشاورزی با لندروورش به دروازه قفل‌شده رسید. سپس تحقیقات: چهل مأمور، عملیات سنچری، کالبدشکافی‌ها، و تئوری‌هایی که یکی‌یکی به بن‌بست خوردند — انتقام لیا بتس؟ دوستان کوین ویتاکر؟ باندهای رقیب؟ در میانه این بن‌بست، در یک کلانتری لندن، مردی داستانی تعریف کرد که هیچ‌کس دنبالش را نگرفت. و پنج ماه بعد، سه بازداشت همه‌چیز را تغییر داد.

مرگ لیا بتس فقط یک تراژدی خانوادگی نبود؛ زلزله‌ای بود که امپراتوری اکستازی اسکس را لرزاند. در این قسمت، اقتصاد قرص در کلاب‌های شبانه، نقش شبکه تاکر در راکوئلز، و توفان رسانه‌ای پس از انتشار عکس لیا در کما را دنبال می‌کنیم — و می‌بینیم چطور فشار پلیس، اعتیاد و پارانویا باند را از درون ترک انداخت. تیت از پنجره حمام خانه‌اش هدف گلوله قرار گرفت؛ در بیمارستان زیر بالشش اسلحه پیدا کردند؛ و بعد، معامله‌ای بر سر محموله‌ای ۳۵۰ هزار پوندی کانابیس به تحقیر مردی انجامید که — طبق روایت دادستانی — تصمیم گرفت پیش‌دستی کند. قسمت با یک دعوت به پایان می‌رسد: بازدید از یک باند فرود متروک.آنچه در این قسمت شنیدید، بر پایه‌ی منابع مستند و گزارش‌های منتشرشده درباره‌ی پرونده‌ی قتل‌های رتندن روایت شد؛ از جمله: آرشیو گزارش‌های خبری بی‌بی‌سی (BBC News) درباره‌ی این پرونده و روند قضایی آن؛ مدخل‌های دانشنامه‌ای مربوط به قتل‌های رتندن؛ پرونده‌ی تفصیلی وب‌سایت «ترو کرایم دیتابیس» (The True Crime Database)؛ تحلیل‌ها و جدول زمانی منتشرشده در وب‌سایت «کرایم ترَوِلر» (Crime Traveller) و نشریه‌ی «لایر مانتلی» (Lawyer Monthly)؛ و روایت‌های دست‌اول چهره‌های همان دوران، به‌ویژه کتاب «پیوند خونی» (Bonded by Blood) نوشته‌ی برنارد اوماهونی، که به‌عنوان روایت یک شاهدِ درگیر در ماجرا و نه حقیقت نهایی، مورد استفاده قرار گرفت. جزئیات صحنه‌ی کشف — از جمله توصیف پیتر تیوبالد از زخم راننده و میزان خون — از روایت‌های ثبت‌شده‌ی همین دو شاهد در گزارش‌ها و مستندهای منتشرشده برگرفته شده است. نقل‌قول‌های مستقیم — از جمله جمله‌ی سرکارآگاه آیوان دیبلی و جمله‌های اوماهونی و مری تیت — از همین منابع برگرفته و به فارسی برگردانده شده‌اند. جایی که منابع با هم اختلاف داشتند، اختلاف را همان‌طور که بود با شما در میان گذاشتیم، و جایی که سندی وجود نداشت، چیزی نساختیم.