Drang naar Samenhang

Het Nederlands van nu is niet hetzelfde als het Nederlands van 50 jaar geleden. En over 50 jaar zal onze taal er ook weer anders uitzien. Allerlei factoren zorgen ervoor dat talen veranderen. Denk aan beïnvloeding door andere talen, maatschappelijke veranderingen en nieuwe fenomenen waar we nog geen woorden voor hebben. Wat doen taalveranderingen met ons denken? Wat voor soorten veranderingen zijn er? En hoe veranderlijk is straattaal eigenlijk? Je hoort het in deze aflevering van Drang naar Samenhang. Presentatie: Rolf Zwaan & Anita EerlandMuziek geschreven en gespeeld door Rolf ZwaanBronnenArtikel Hoe straattaal heel Nederland veroverdeEen compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

In een aantal eerdere afleveringen hebben we gezien hoe het geloof in complotverhalen de complotdenker zelf en de maatschappij als geheel beïnvloedt. Maar wat zijn de gevolgen van complotdenken voor het hebben van een romantische relatie? In deze aflevering van Drang Naar Samenhang bespreken we recent onderzoek waarin (ex-)partners van complotdenkers zijn geïnterviewd om inzicht te krijgen in de effecten van complotdenken op romantische relaties. Daarnaast bespreken we de nieuwe VPRO-serie Wakker in Paraguay, een feest der herkenning voor luisteraars van onze podcast. Presentatie: Rolf Zwaan & Anita EerlandMuziek geschreven en gespeeld door Rolf ZwaanBronnenKamitz, L.C., Green, R., Rowden, C., Toribio-Flórez, D., Biddlestone, M., & Douglas, K.M. (2025). “You lose the person; they're still there but you don't recognize them”: A qualitative study examining the consequences of conspiracy beliefs for romantic partners. British Journal of Social Psychology. Artikel nu.nl over de serie “Wakker in Paraguay”Forum reddit voor slachtoffers QAnonIn deze aflevering refereren we onder andere aan de eerdere afleveringen Puzzels, WIDM en QAnon (3), Complotverhalen (9), Zijn complotdenkers paranoïde? (55), Complotdenkers: wappies of snappies? (76), Hoe word je een platte aarde aanhanger? (116), Waarom moeite doen loont (117), De psychologie van de eenvoud (143) . Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Omdat de feestdagen voor de deur staan een herhaling van een aflevering van drie jaar geleden. Ingeluid door een blazersensemble in ons geliefde Bad Kleinkirchheim duiken we in (het begrijpen van) rituelen en tradities rondom feestdagen. Wat maakt iets een ritueel? Wat zijn mogelijke functies van rituelen? En hoe zijn rituelen anders dan gewoontes, scripts en tradities? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek proberen we deze vragen te beantwoorden. Daarnaast bespreken we enkele opvallende tradities rondom de kerst uit landen om ons heen. Fijne feestdagen van ons allebei!Muziek geschreven en gespeeld door Rolf ZwaanBronnenHobson, N. M., Schroeder, J., Risen, J. L., Xygalatas, D., & Inzlicht, M. (2018). The Psychology of Rituals: An Integrative Review and Process-Based Framework. Personality and Social Psychology Review, 22(3), 260–284. https://doi-org.eur.idm.oclc.org/10.1177/1088868317734944Verhaal David Sedaris over tradities met Pasen: https://www.youtube.com/watch?v=N5apZmwR9UIBlog post Rolf Zwaan over promotieplechtigheid in Finland: https://rolfzwaan.blogspot.com/2013/07/let-sabers-rattle-cross-cultural.htmlDe Zweedse kerstgeit: https://www.christmaholic.nl/julbocken-de-scandinavische-kerstgeit/Extra poppetje in de Spaanse kerststal: https://en.wikipedia.org/wiki/CaganerGeluid vuurwerk: salamisound.comOpname blazersensemble: Rolf Zwaan

We leven in een digitaal tijdperk dat gericht is op een snel, efficiënt en productief leven. We zijn druk - en zien dat stiekem misschien ook wel als een statussymbool - en hebben toch constant het gevoel nog meer te moeten. We ervaren angst om dingen te missen (FOMO) en vermoeidheid van de dingen die we niet missen. Misschien niet gek om te bedenken dat er steeds meer aandacht is voor een tegengeluid, een roep om een simpeler leven. Denk aan bewegingen zoals het minimalisme, mindfulness, de opkomst van tiny houses, slow food en slow travel. Waar komt die behoefte aan een simpeler leven vandaan? Je hoort het in Drang naar Samenhang.Presentatie: Rolf Zwaan & Anita EerlandMuziek geschreven en gespeeld door Rolf ZwaanBronnenMonsell, S. (2003). Task switching. Trends in Cognitive Sciences, 7(3), 134-140. doi: 10.1016/s1364-6613(03)00028-7. Thoreau, H.D. (1854). Walden. Hier gratis te lezen: https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/author?name=Thoreau%2c%20Henry%20David%2c%201817%2d1862In deze aflevering refereren we aan de eerdere aflevering Waarom moeite doen loont (117). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Generatieve AI — we lijken niet meer zonder te kunnen. We gebruiken het om vragen te beantwoorden, afbeeldingen te genereren en zelfs om een moordspel te laten bedenken (ideaal voor tijdens de kerstdagen). Maar wat als we generatieve AI zouden inzetten als therapeut? Zouden we het verschil met een menselijke therapeut merken? En zo ja, waarin zit dat verschil dan precies? Je hoort het in deze aflevering van Drang naar Samenhang.Presentatie: Rolf Zwaan & Anita EerlandMuziek geschreven en gespeeld door Rolf ZwaanDe samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.BronnenHatch, S.G., Goodman, Z.T., Vowels, L., Hatch, H.D., Brown, A.L., Guttman, S., et al. (2025) When ELIZA meets therapists: A Turing test for the heart and mind. PLOS Mental Health, 2(8): e0000426. https://doi.org/10.1371/journal.pmen.0000426 Li, H., Zhang, R., Lee, Y.C., et al. (2023). Systematic review and meta-analysis of AI-based conversational agents for promoting mental health and well-being. npj Digital Medicine, 6, 236. https://doi.org/10.1038/s41746-023-00979-5Moore, J., Grabb, D., Agnew, W., Klyman, K., Chancellor, S., Ong, D.C., & Haber, N. (2025). Expressing stigma and inappropriate responses prevents LLMs from safely replacing mental health providers: Should a large language model (LLM) be used as a therapist? arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2504.18412

In onze samenleving ligt de nadruk op het opdoen van kennis. Hoe meer kennis, hoe beter, lijkt het devies. Daarmee gaan we voorbij aan het feit dat we er soms bewust voor kiezen om beschikbare informatie niet te hebben. Zo willen we de uitslag van een wedstrijd niet weten als we die op een later moment terugkijken en vraagt ook niet iedereen de uitslag van een medische test op. Wat zijn redenen om informatie niet te willen hebben? Is dit bewust negeren van informatie ethisch? En (hoe) kunnen we bewust negeren verklaren en voorspellen? Je hoort het in deze aflevering van Drang Naar Samenhang. Ps. Waar Rolf het over Bye bye, Lenin! heeft (het is Good bye, Lenin!) bedoelt hij natuurlijk Das Leben der Anderen.Presentatie: Rolf Zwaan & Anita EerlandMuziek geschreven en gespeeld door Rolf ZwaanBronHertwig, R., & Engel, C. (2016). Homo ignorans: Deliberately choosing not to know. Perspectives on Psychological Science, 11(3), 359-372. DOI: 10.1177/1745691616635594

Een groot deel van de bevolking maakt zich serieuze zorgen om de politieke polarisatie in ons land. Maar zijn we inderdaad steeds verder van elkaar af komen te staan of denken we alleen maar dat dit zo is? In deze korte aflevering bespreken we recent onderzoek - uitgevoerd in Nederland - dat deze vraag probeert te beantwoorden. Ook hoor je waarom het zo lang stil is geweest van onze kant. Presentatie: Rolf Zwaan & Anita EerlandMuziek geschreven en gespeeld door Rolf ZwaanBronnenNijs, T. (2025). Breaking false polarization: How information on descriptive norms mitigates worry rooted in polarization (mis)perceptions. Social Inclusion, 13. https://doi.org/10.17645/si.9904Artikel Het Parool (7 oktober 2025)

Stel, je bent getuige van een auto-ongeluk. Je ziet twee auto’s die frontaal botsen en de politie vraagt je achteraf hoe hard je dacht dat de auto’s reden toen ze elkaar raakten. Zou je de snelheid van de auto’s hoger inschatten als je gevraagd was hoe hard de auto’s reden toen ze tegen elkaar knalden? Een klassieke studie uit de psychologie suggereert van wel. Dit effect is bekend geworden als het misinformatie-effect en is onder andere van invloed geweest op hoe politieverhoren worden afgenomen. In deze aflevering bespreken we de originele studie uit 1974, het belang van replicatie van deze bevinding en hoe wij dat zelf met labs van over de hele wereld willen gaan doen. Zie ook Rolfs blogpost over dit onderwerp: https://rolfzwaan.substack.com/p/memory-misinformation-and-the-needPresentatie: Rolf Zwaan & Anita EerlandMuziek geschreven en gespeeld door Rolf ZwaanBronnenLoftus, E.F., & Palmer, J.C. (1974). Reconstruction of automobile destruction: An example of the interaction between language and memory. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 13, 585-589. https://doi.org/10.1016/S0022-5371(74)80011-3Zwaan, R.A., Etz, A., Lucas, R.E., & Donnellan, M.B. (2018). Making replication mainstream. Behavioral and Brain Sciences, 41, E120. doi:10.1017/S0140525X17001972In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere afleveringen: Het Stanford Prison Experiment (120) en Framing: Hoe je je bericht het best verpakt (124). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.

Hoewel ‘de comfortzone’ geen wetenschappelijke term is, weten we intuïtief allemaal wat ermee wordt bedoeld. Het is die mentale ruimte waarin je je veilig, vertrouwd en ontspannen voelt. Toch worden we allemaal aangemoedigd dit comfortabele gevoel op te geven om ongemak te ervaren. Daar zou de ruimte liggen voor persoonlijke groei. In deze aflevering bespreken we wat wetenschappelijk onderzoek ons kan vertellen over (het verlaten van) de comfortzone en hoor je welke situaties ons uit onze comfortzone halen.  Presentatie: Rolf Zwaan & Anita EerlandMuziek geschreven en gespeeld door Rolf ZwaanBronnenBandura, A. (1978). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Advances in Behaviour Research and Therapy, 1(4), 139-161. https://doi.org/10.1016/0146-6402(78)90002-4Bjork, R.A., & Bjork, E.L. (2011). Desirable difficulties in learning.Bjork, R. A., & Bjork, E. L. (2020). Desirable difficulties in theory and practice. Journal of Applied Research in Memory and Cognition, 9(4), 475-479. Dweck, C.S. (2006). Mindset: The new psychology of success.Heller, A.S., Shi, T.C., Ezie, C.E.C. et al. Association between real-world experiential diversity and positive affect relates to hippocampal–striatal functional connectivity. Nature Neuroscience, 23, 800–804 (2020). https://doi.org/10.1038/s41593-020-0636-4Kashdan, T. B., & Rottenberg, J. (2010). Psychological flexibility as a fundamental aspect of health. Clinical psychology review, 30(7), 865–878. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.03.001Kiknadze, N.C., & Leary, M.R. (2021). Comfort zone orientation: Individual differences in the motivation to move beyond one's comfort zone. Personality and Individual Differences, 181. https://doi.org/10.1016/j.paid.2021.111024Yerkes, R.M., & Dodson, J.D. (1908). The Relation of Strength of Stimulus to Rapidity of Habit Formation. Journal of Comparative Neurology & Psychology, 18, 459–482. https://doi.org/10.1002/cne.920180503In deze aflevering refereren we aan de volgende eerdere afleveringen: Waarom praten we (niet) met vreemden? (37) en Er zit iets tussen je tanden (75). Een compleet overzicht met alle thema’s uit de podcast en de bijbehorende afleveringen vind je hier op Rolfs Nederlandse blog. De samenvatting van deze aflevering wordt binnenkort gepost. Volg Rolf op Craving Coherence voor Engelstalige posts - over meer dan de onderwerpen uit de podcast.