De Oorlog Verklaard

De laatste aflevering voor onze zomerstop is het verhaal van de 10 topambtenaren die achterbleven toen Nederland werd bezet. Op 13 mei 1940 vertrok de Nederlandse regering naar Londen, terwijl deze secretarissen-generaal de verantwoordelijkheid op zich namen. Ze stonden voor een enorme uitdaging om het bestuur van Nederland voort te zetten terwijl de Duitsers de macht hadden. Hoe ze dat deden? Stephan Steinmetz schreef er het boek De Tien van Den Haag over. Een van de betere oorlogsboeken van de laatste jaren, als je het ons vraagt. Hier te koop: https://www.boom.nl/geschiedenis/100-18816_De-tien-van-Den-Haag   

In deze aflevering duiken we diep in een van de meest verbazingwekkende misleidingsoperaties uit de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog: Operation Mincemeat. Hoe gebruikten de Britten een onbekend lijk, vervalste identiteitsdocumenten en een web van leugens om de volledige Duitse defensiestrategie om te gooien? Het klinkt als een filmscript, maar het is echt gebeurd.We spreken over de situatie in 1943, de geboorte van de mysterieuze "Major William Martin" en de manier waarop één briljant, roekeloos plan de invasie van Sicilië mogelijk maakte.

In deze aflevering duiken we in de vaak over het hoofd geziene geschiedenis van de Rheinwiesenlager, de kampen aan de Rijn in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog. Honderdduizenden Duitse krijgsgevangenen zaten hier zonder voorzieningen gevangen. En door een juridische truc van Dwight Eisenhower zaten ze daar ook vast zonder de status van POW, prisoner of war. We bespreken de onmenselijke omstandigheden, de juridische implicaties, en de recente herdenkingen van deze vergeten tragedie.

Deze aflevering neemt je mee naar Londen en bespreekt de Blitz die op 7 september 1940 begon: 57 nachten van luchtaanvallen, waarvan Londen 56 nachten werd gebombardeerd, met zware schade rond Westminster en St Paul’s Cathedral en in totaal meer dan 40.000 doden. Floris en Jordy leggen uit dat Hitler na een RAF-bombardement op Berlijn (25 augustus 1940) overschakelde op structurele aanvallen om de Britse burgerbevolking te terroriseren; ook steden als Coventry werden getroffen, met discussie over wat Churchill wist via radar en afluistermiddelen. Ze beschrijven het dagelijks leven met luchtalarm, schuilen in de metro en propaganda zoals ‘wortels voor nachtzicht’, en benadrukken Churchills rol als boegbeeld van onverzettelijkheid. De campagne stopte op 11 mei 1941 door grote Luftwaffe-verliezen, waarna Duitsland later veel zwaarder werd gebombardeerd door de geallieerden. Floris en Jordy waren eerder samen in Londen en hebben enkele opnames gemaakt bij belangrijke plekken.

Deze aflevering bespreken we Camp 020 (Latchmere House) bij Londen, waar de Britse geheime dienst in de Tweede Wereldoorlog honderden nazi’s, spionnen en SS-prominenten verhoorde met psychologische druk, afluisteren en verhoortechnieken zoals ‘good cop/bad cop’, terwijl fysiek geweld volgens kampcommandant luitenant-kolonel Robin ‘Tin Eye’ Stephens verboden was (al zijn er later beschuldigingen van foltermethoden). De makers bezochten de locatie, die nu een dure woonwijk en appartementencomplex is en vrijwel onherkenbaar. Ze schetsen de ‘spy fever’ in Groot-Brittannië, noemen voorbeelden van gevangenen zoals Ernst Kaltenbrunner, Walter Schellenberg en Alfred Naujocks, en Nederlandse verdachten als Christiaan Lindemans (King Kong), Cornelis Verloop, Lambertus Elferink. Ook komt het succesverhaal van de Portugese klerk Rogerio Menezes langs, wiens verhoor leidde tot de arrestatie van zeventien spionnen. En we hebben het natuurlijk ook over Pieter Hulsman, vermeend dubbelspion en de hoofdrolspeler in onze nieuwe podcast De Goede Vaderlander.

In deze aflevering van De Oorlog Verklaard spreken we in het atelier van archeologisch reconstructietekenaar en schrijver Kelvin Wilson over zijn boek in wording over de 51 vrouwen uit het laatste transport van Westerbork naar Auschwitz (3 september 1944) die na selectie in oktober naar het kleine werkkamp Liebau gingen, waar ze in een door de Wehrmacht gevorderde sneeuwkettingenfabriek werkten. Wilson reconstrueert hun verhaal met getuigenissen, ongepubliceerde dagboeken, liedteksten en recent opgedoken foto’s, en volgt de groep van Auschwitz via Libau tot bevrijding door de Russen en de moeilijke terugkeer. Namen als Bloeme Evers, Ronnie van Kleef en Leny de Jong komen voorbij, evenals de link met Anne Frank en het verschil dat selectie maakte. Wilson licht zijn motivatie toe en noemt de werktitel As.