توی این اپیزود ایزوتوپ، رفتیم سراغ یکی از مهمترین و عجیبترین تجربههای اقتصادی-سیاسی قرن بیستم: مدل سوئد.
کشوری که امروز با چیزهایی مثل رفاه، کیفیت زندگی، اعتماد اجتماعی، نوآوری و برابری شناخته میشه، همیشه اینطوری نبوده. سوئد زمانی کشوری فقیر، پرتنش و مهاجرفرست بود؛ کشوری که کارگرها و کارفرماها در آستانهی یک جنگ طبقاتی واقعی قرار داشتن.
در این قسمت، داستان این مسیر رو دنبال کردیم: از تیراندازی آدالن و بحرانهای دههی ۱۹۳۰، تا ظهور ایدهی «خانه مردم»، توافق تاریخی سالتشوبادن، مدل رن-مایدنر، سیاست فعال بازار کار، و ایدهی مهمی که شاید خلاصهی کل مدل نوردیک باشه:
سوئدیها تولید رو ملی نکردن؛ ریسک رو ملی کردن.
یعنی موتور تولید ثروت رو در دست بخش خصوصی نگه داشتن، اما کاری کردن که شکست، بیماری، بیکاری و ناامنی زندگی، آدمها رو نابود نکنه.
این اپیزود تلاشیه برای فهمیدن اینکه چطور میشه سرمایهداری رو نه نابود کرد، نه رها کرد؛ بلکه اهلی کرد. و اینکه چرا نهادسازی، اعتماد، مذاکره و عقلانیت سیاسی میتونن سرنوشت یک کشور رو عوض کنن.
این قسمت برای ادامهی مسیر ایزوتوپ هم مهمه، چون در اپیزود بعدی به سراغ نقطهی مقابل این داستان میریم: ونزوئلا. کشوری که ثروت داشت، نفت داشت، امید داشت؛ اما بدون نهاد و عقلانیت، همه چیز رو از دست داد.
متن: کمیل سعیدآبادی و تیم ایزوتوپ
گوینده: کمیل سعیدآبادی
طراح پوسترها: امیرارسلان حسینزاده