5 นิทานพรรณนา

ท่านพระปิณโฑลภารทวาชะ เดิมเป็นบุตรพราหมณ์มหาศาล มีนิสัยมักมากในการบริโภค แม้สอนศิษย์มากมาย แต่เพราะความตะกละ จึงถูกศิษย์ละทิ้ง ภายหลังเห็นพระสงฆ์มีภัตตาหารอุดมสมบูรณ์ จึงบวชด้วยหวังอาหาร และยังฉันไม่รู้ประมาณ พระพุทธองค์ทรงอบรมให้รู้จักความพอดี จนท่านเกิดศรัทธา ตั้งใจปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน ไม่นานก็บรรลุธรรม พร้อมอภิญญา 6 จากผู้หลงติดในรสอาหาร กลับกลายเป็นพระอริยเจ้าผู้มักน้อย สันโดษ และเพียรในอธิจิต เป็นแบบอย่างแห่งผู้เปลี่ยนความบกพร่องให้เป็นหนทางแห่งการหลุดพ้น#พระปิณโฑลภารทวาชเถระ #สันตติมหาอำมาตย์ #หญิงสหายของนางวิสาขา

พระเจ้าพรหมทัตผู้ครองนครพาราณสี ทรงส่งพระโอรสไปเรียนศิลปะยังเมืองตักศิลา พรหมทัตตกุมารตั้งใจศึกษาเล่าเรียนในศิลปะทุกแขนงวิชา อยู่มาวันหนึ่งขณะที่ไปอาบน้ำ ในบริเวณนั้นมีหญิงชรานั่งขัดสีเมล็ดงาแล้วนำมาแผ่ตากไว้และคอยนั่งเฝ้าดูอยู่ใกล้ ๆ เมื่อพระกุมารเห็นเมล็ดงาเหล่านั้นก็อยากจะเสวย จึงหยิบเมล็ดงามาหนึ่งกำมือเคี้ยวเสวยโดยมิได้ขอ ฝ่ายหญิงชรานั้นเห็นอยู่ก็คิดว่าหนุ่มคนนี้คงอยากจะกินจึงนิ่งเฉยเสียมิได้ตำหนิหรือว่ากล่าวแต่ประการใด หากแต่พระกุมารก็ทรงทำเช่นนี้เรื่อยมา หญิงชราจึงเดินทางไปหาท่านอาจารย์บอกเล่าเหตุการณ์ให้ฟัง เมื่ออาจารย์ได้ฟังแล้วจึงลงโทษพรหมทัตตกุมารด้วยการเฆื่ยน หากแต่การลงโทษในครั้งนึ้มาจากความรัก#ติลมุฏฐิชาดก #ทัททรชาดก

ท่านพระโลสกติสสเถระ บังเกิดในตระกูลชาวประมงแห่งแคว้นโกศล ตั้งแต่ยังอยู่ในครรภ์ ครอบครัวก็ประสบเคราะห์กรรมต่อเนื่อง ท่านต้องดำรงชีวิตอย่างเดียวดายตั้งแต่วัยเยาว์ อาศัยเศษอาหารประทังชีพ ครั้น พระสารีบุตร ได้ประสบเห็น จึงเมตตารับอุปการะให้บรรพชา แม้ภายหลังท่านบรรลุพระอรหันต์แล้ว ก็ยังคงเป็นผู้มีลาภน้อย ไม่เคยได้ฉันอิ่ม ด้วยอำนาจแห่งกรรมเก่า แม้ในวาระสุดท้าย พระสารีบุตรได้เกื้อกูลให้ท่านฉันอิ่มเป็นครั้งแรก ก่อนท่านจะดับขันธปรินิพพาน พระพุทธองค์ทรงแสดงว่า ความขัดสนเป็นผลแห่งกรรมที่เคยตัดรอนลาภผู้อื่น ส่วนความหลุดพ้นนั้น เกิดได้ด้วยผลที่บำเพ็ญวิปัสสนา คือ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา#พระโลสกติสสเถระ #พระนันทเถระ

ณ นิคมของชาวกาสี มีพราหมณ์คนหนึ่งเป็นผู้มั่งคั่งแต่ไม่มีบุตร พระโพธิสัตว์ได้มาบังเกิดเป็นบุตร จึงตั้งชื่อว่า “โพธิกุมาร” เมื่อเติบโตขึ้นเหล่าญาติก็จัดงานวิวาหมงคลให้ แต่ทั้งสองหนุ่มสาวนั้นไม่เคยมีความฟุ้งซ่านด้วยอำนาจแห่งราคะ เมื่อบิดามารดาเสียชีวิต เขาทั้งสองได้ให้ทานเป็นมหาทาน แล้วออกบวชอยู่มาวันหนึ่ง พระราชาเสด็จไปยังอุทยาน ได้ทอดพระเนตรเห็นนางปริพาชิกา เกิดมีใจปฏิพัทธ์ พระองค์ทรงสะท้านด้วยอำนาจแห่งราคะ ไม่อาจจะห้ามใจของตนได้ จึงนำนางผู้ร้องไห้คร่ำครวญไปยังพระราชวัง นางเอาแต่พรรณนาโทษของยศและคุณของการบรรพชา จึงทรงดำริว่า นางผู้นี้มีศีล ไม่ปรารถนาในลาภยศ แม้แต่ดาบสนั้น เมื่อตนพานางมา ก็มิได้มีความโกรธชัง เหตุเพราะพระโพธิสัตว์ดาบส ทรงสละสิ่งที่ตนรัก เพื่อสิ่งที่ตนรักยิ่ง#อกิตติชาดก #จุลลโพธิชาดก

พระจูฬปันถกเถระ ออกบวชตามพี่ชาย หากแต่มีปัญญาไม่คล่องแคล่ว จำคาถามิได้แม้ตั้งใจเพียร จึงถูกขับไล่และคิดลาสิกขา ครั้นได้เฝ้า พระพุทธเจ้า พระองค์ทรงประทานผ้าขาว พร้อมสอนให้บริกรรม “รโชหรณํ” และพิจารณาความแปรเปลี่ยน ครั้นเห็นผ้าขาวกลับหมอง ก็เกิดปัญญาเห็นสังขารไม่เที่ยง บรรลุพระอรหัตพร้อมปฏิสัมภิทาญาณ ครั้นรุ่งเช้า ทรงแสดงมโนมยิทธิเนรมิตภิกษุนับพัน เป็นเอตทัคคะผู้เลิศในฤทธิ์ แม้ผู้ถูกมองด้อยค่า หากได้อุบายอันถูกต้อง ย่อมเข้าถึงธรรมอันสูงสุดได้#พระจูฬปันถกเถระ #บุรุษผู้ฆ่าโจรมีเคราแดง

ในกาลเมื่อพระโพธิสัตว์บังเกิดในพระครรภ์อัครมเหสีของพระเจ้าพรหมทัตแห่งเมืองพาราณสี เมื่อพระบิดาสิ้นชีวิตแล้วก็ดำรงอยู่ในราชสมบัติ ปกครองเมืองด้วยทศพิธราชธรรม บำเพ็ญทาน รักษาศีลอุโบสถสม่ำเสมอ มีอำมาตย์ผู้หนึ่งก่อการประทุษร้ายขึ้นภายในพระราชวัง เหล่าข้าราชบริพารจึงกราบทูลแก่พระราชา เมื่อสืบสวนแล้วทรงดำริให้อำมาตย์นั้นไปอยู่ยังเมืองอื่น อำมาตย์ผู้นั้นด้วยความคับแค้นใจจึงเข้าร่วมกับพระราชาโจร ยกทัพมาจับพระราชาผู้มีศีลไว้ในเรือนจำ และจองจำพระองค์ด้วยโซ่ตรวน หากแต่องค์ราชากลับถือเอาประโยชน์จากสิ่งที่หาประโยชน์มิได้ในเรือนจำนั้น ยังความเร่าร้อนให้เกิดขึ้นในกายของพระราชาโจรผู้นั้น ด้วยอำนาจแห่งเมตตาภาวนา#เสยยชาดก #มหาสีลวชาดก #มัยหสกุณชาดก

กุลบุตรผู้เคยเลี้ยงดูบิดามารดาตาบอดด้วยความกตัญญู ครั้นมีภรรยาคนพาลเข้ามาในชีวิต ก็ถูกยุยงใส่ร้ายจนจิตใจแปรเปลี่ยน เขาหลงเชื่อคำเท็จ ลวงพ่อแม่ว่าจะพาไปเยี่ยมญาติ ระหว่างทางแสร้งทำเป็นมีโจรมาปล้น พ่อแม่ด้วยความรักลูกมาก จึงให้ลูกหนีไป แต่ลูกชายกลับลงมือทำร้ายพ่อแม่ที่ตาบอดจนเสียชีวิต ด้วยกรรมอันโหดร้ายนี้ เขาต้องตกนรกยาวนาน และเวียนรับผลกรรมถูกเบียดเบียนซ้ำแล้วซ้ำเล่า เหตุจากความอกตัญญู#พระมหาโมคคัลลานะ #พระรัฐปาละ #พระโสณโกฬิวิสเถระ

ยสกุลบุตร บุตรเศรษฐีแห่งนครพาราณสี ผู้เติบโตท่ามกลางความสุขและความบันเทิง วันหนึ่งท่านตื่นขึ้นกลางราตรี เห็นบริวารนอนระเกะระกะดุจป่าช้า จิตจึงเกิดความเบื่อหน่ายในกามคุณ เปล่งอุทานว่า “ที่นี่วุ่นวายหนอ ที่นี่ขัดข้องหนอ” แล้วออกจากเรือนไปยังป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ที่นั่นท่านได้พบพระพุทธเจ้า ผู้ทรงแสดงธรรมตามลำดับ จนยสกุลบุตรเกิดดวงตาเห็นธรรม ต่อมายสกุลบุตรบรรพชาในพระพุทธศาสนา ปฏิบัติจนจิตนั้นพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลาย บรรลุพระอรหันต์ เพราะความไม่ถือมั่น#ยสกุลบุตร #อังคุลิมาลสูตร