5 นิทานพรรณนา

พระเจ้าพรหมทัตทรงครองราชสมบัติอยู่ในกรุงพาราณสี พระโพธิสัตว์บังเกิดในตระกูลพราหมณ์ ครั้นเจริญวัยก็สำเร็จสรรพวิชา เป็นอาจารย์ทิศาปาโมกข์ สอนมนต์ให้แก่มาณพทั้งหลาย เหล่าศิษย์เมื่อเรียนจบแล้ว พากันหลงตนว่ามีปัญญาเทียบอาจารย์ จึงเกิดความทะนงและกล่าวถ้อยคำดูหมิ่นอาจารย์ว่า “ต้นไม้นี้ไม่มีแก่นฉันใด อาจารย์ก็ฉันนั้น” พระโพธิสัตว์ผู้เป็นอาจารย์ ครั้นได้ฟังถ้อยคำหยามหมิ่น จึงประสงค์สั่งสอน ได้ตั้งคำถามแก่เหล่ามาณพทั้งหลายว่า “กาลเวลานั้นย่อมกัดกินสัตว์ทั้งปวง แม้ตัวของมันเองก็ถูกกาลกลืนกิน ถ้าเช่นนั้นเล่า ใครเล่าหนอที่สามารถกินกาลเวลาได้” เหล่ามาณพทั้งหลาย แม้เรียนจบวิชาแล้ว ก็หามีผู้ใดสามารถตอบได้ไม่ ต่างนิ่งเงียบ อับจนถ้อยคำ มิอาจไขปริศนาแห่งอาจารย์ได้เลย#มูลปริยายชาดก #ติรีติวัจฉชาดก

ภิกษุหนุ่มรูปหนึ่งไปฉันข้าวต้มที่เรือนนางวิสาขา ระหว่างรอพระเถระ หลานสาวของนางกำลังกรองน้ำ เห็นเงาตนเองในตุ่มจึงหัวเราะ ภิกษุหนุ่มเห็นเข้าก็หัวเราะตาม นางจึงพูดว่า “คนหัวขาด ย่อมหัวเราะ” ภิกษุหนุ่มไม่พอใจ ด่าตอบจนเกิดการโต้เถียง นางวิสาขาและพระเถระต่างพยายามไกล่เกลี่ยแต่ไม่สำเร็จ ครั้นพระพุทธเจ้าเสด็จมา ทรงทราบว่าภิกษุหนุ่มมีอุปนิสัยแห่งโสดาปัตติผล จึงตรัสสอนให้เห็นโทษของการปล่อยใจไปตามกิเลส ความประมาท และความเห็นผิด พร้อมประทานพระคาถาว่า “ไม่พึงเสพธรรมอันเลว ไม่พึงอยู่ร่วมกับความประมาท ไม่พึงเสพมิจฉาทิฏฐิ และไม่พึงเป็นผู้เพิ่มพูนความเสื่อมแก่โลก” ภิกษุหนุ่มได้ดวงตาเห็นธรรม บรรลุโสดาปัตติผลในที่สุด#นิทานธรรมบทเรื่องภิกษุหนุ่ม   #นิทานธรรมบทเรื่องอุตตราอุบาสิกา

พระเจ้าพรหมทัตครองราชสมบัติอยู่ในพระนครพาราณสี เป็นผู้ไม่มีพระโอรสจึงปรารถนาเพื่อให้ได้บุตร เมื่อกาลล่วงไปพระโพธิสัตว์จึงจุติจากพรหมโลกบังเกิดในพระครรภ์ของพระอัครมเหสี เมื่อพระโพธิสัตว์นั้นประสูติมีเพียงบุรุษที่สามารถอุ้มดูแลได้เท่านั้น พระกุมารไม่ปรารถนาบริโภคกาม แม้ราชสมบัติก็ไม่ปรารถนา พระบิดาจึงจัดส่งหญิงนักฟ้อนสาวสวย ซึ่งเป็นผู้ฉลาดในการเล้าโลมบุรุษให้ตกอยู่ในอำนาจของตน คอยบรรเลงเพลงขับกล่อมพระกุมาร ไม่นานนักพระองค์ทรงหลงใหลในตัวหญิงสาว จึงทำให้พระองค์ประสบกับภัยต้องถูกขับออกจากเมืองด้วยอำนาจแห่งกาม#จุลลปโลภนชาดก #มุทุปาณิชาดก #ภิสชาดก

อหิวาตกโรคระบาดทำให้ครอบครัวเศรษฐีแห่งกรุงราชคฤห์เสียชีวิตทั้งหมด บิดาสั่งบุตรชายให้หนีเอาชีวิตรอด พร้อมบอกที่ซ่อนทรัพย์ 40 โกฏิ เมื่อเติบใหญ่ เขากลับมายังบ้านเกิดแต่ไม่รีบนำทรัพย์ออกมาใช้ เพราะเกรงจะถูกกล่าวหาว่าได้ทรัพย์มาโดยมิชอบ จึงเลือกทำงานรับจ้างเป็นคนประกาศบอกเวลา เลี้ยงชีพด้วยความสุจริต พระเจ้าพิมพิสารทรงทราบความจริง จึงโปรดให้ขุดทรัพย์คืน แต่งตั้งเขาเป็นเศรษฐี และพาเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า พระองค์ตรัสสรรเสริญการเลี้ยงชีพโดยธรรมของเขา เป็นผู้มีความเพียร มีสติ และใช้ปัญญาไตร่ตรองก่อนกระทำ เมื่อพระธรรมเทศนาจบลง กุมภโฆสกะได้บรรลุโสดาปัตติผล#กุมภโฆสกเศรษฐี #สิงคาลกสูตร

เศรษฐีเมืองราชคฤห์ กลึงบาตรด้วยแก่นไม้จันทน์ซึ่งเป็นของที่มีค่า แล้วใส่ตระกร้าแขวนที่ปลายไม้ และป่าวประกาศว่าสมณะหรือพราหมณ์ผู้ใดเป็นพระอรหันต์ผู้มีฤทธิ์ จงปลดบาตรลงมาจะยกบาตรไม้พร้อมด้วยของมีค่าถวายให้ เหล่าพราหมณ์และเจ้าสำนักต่างก็อยากได้ จึงมาขอกับท่านเศรษฐี แต่ไม่มีผู้ใดเหาะขึ้นไปเอาบาตรลงมาได้ ขณะนั้นพระโมคคัลลานะและพระปิณโฑลภารทวาชะ อรหันต์ผู้มีฤทธิ์กำลังบิณฑบาตอยู่ ท่านภารทวาชะจึงเหาะขึ้นสู่อากาศเพื่อไปปลดบาตรแล้วถือบาตรเวียนรอบเมืองราชคฤห์ เป็นเหตุให้พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงติเตียนในการกระทำอันไม่ใช่กิจของสมณะเพียงเพราะบาตรไม้ที่มีค่าดุจซากศพ#ยมกปาฏิหาริย์

นายกาละ บุตรของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เติบโตในครอบครัวผู้เปี่ยมศรัทธา แต่กลับไม่เลื่อมใสในพระธรรม บิดาจึงใช้อุบายให้ทรัพย์ เพื่อชักชวนให้เขารักษาอุโบสถและเข้าเฝ้าพระพุทธองค์ แม้ในตอนแรกจะไปเพราะหวังทรัพย์ แต่เมื่อยืนฟังพระธรรมด้วยใจที่ตั้งมั่น แม้เพียงเพื่อจดจำธรรมบทเดียว พระธรรมกลับซึมซาบสู่ใจ จนบรรลุโสดาปัตติผล ครั้นบิดามอบเงินรางวัลต่อหน้าพระศาสดา เขาเกิดความละอายและปฏิเสธทรัพย์นั้น พระพุทธองค์จึงตรัสว่า โสดาปัตติผลประเสริฐกว่าราชสมบัติ สวรรค์ และความเป็นใหญ่ทั้งปวง เพราะทรัพย์ทางโลกย่อมเสื่อมสลาย แต่ทรัพย์คือพระธรรมย่อมนำชีวิตสู่ความพ้นทุกข์อย่างแท้จริง#นายกาละบุตรของอนาถบิณฑิกเศรษฐี #นายเขมกะหลานของอนาถบิณฑิกเศรษฐี               #นักเลงสุราหลานของอนาถบิณฑิกเศรษฐี #มิคาระเศรษฐี #หญิงขี้หึง

ในกรุงราชคฤห์มีพราหมณ์ชื่ออุปสาฬหกะ พราหมณ์นั้นได้บอกกับบุตรว่า เมื่อพ่อจบชีวิตลงอย่าเอาศพพ่อไปเผาปะปนกับคนอื่น พราหมณ์ และบุตรจึงออกเดินทางแสวงหาดินแดนแห่งนั้น ทั้งสองได้พบกับพระโพธิสัตว์ เมื่อโพธิสัตว์ได้ฟังบุตรของพราหมณ์กล่าวว่า ระหว่างภูเขาสามลูกนี้แหละ เป็นที่ไม่ปะปน จึงกล่าวแก่บุตรของพราหมณ์ว่า ในที่นี้แหละบิดาของเจ้าถูกเผาในระหว่างภูเขานี้มาแล้วถึงหมื่นสี่พันชาติ อันที่จริง สถานที่ที่ไม่ถูกเผาก็ดี สถานที่ที่ไม่ใช่ป่าช้าก็ดี สถานที่ที่ศีรษะไม่ทอดลงก็ดี ไม่อาจหาได้ในแผ่นดินนี้#อุปสาฬหกชาดก #มหาปนาทชาดก #สุรุจิชาดก

อุคคเสน บุตรเศรษฐี หลงรักธิดานักฟ้อนจนละบ้านไปอยู่กับคณะนักแสดง ครั้นถูกภรรยาปรามาสว่าไม่สามารถเลี้ยงครอบครัวได้ จึงฝึกศิลปะการแสดงจนมีชื่อเสียง วันหนึ่งขณะแสดงกายกรรมต่อหน้ามหาชน พระพุทธองค์ทรงเห็นอุปนิสัยแห่งธรรม จึงตรัสสอนให้ละความยึดมั่นในอดีต อนาคต และปัจจุบัน เมื่อได้ฟังธรรม อุคคเสนเกิดปัญญา บรรลุพระอรหัตพร้อมด้วยปฏิสัมภิทา และทูลขอบรรพชากับพระผู้มีพระภาค จากนักแสดงผู้แสวงหาการยอมรับ กลายเป็นพระอรหันต์ผู้สิ้นเครื่องผูกแห่งกิเลส เข้าถึงความหลุดพ้นอันเกษมจากทุกข์โดยสิ้นเชิง#พระอุคคเสน #พระโสไรยเถระ #วิพภันตกภิกษุ

พระเจ้าพรหมทัตครองราชสมบัติอยู่ในนครพาราณสี พระโพธิสัตว์เกิดเป็นนก มีฝูงนกห้อมล้อมมากมาย โดยอาศัยอยู่ที่เกาะกลางมหาสมุทร เมื่อพ่อค้าชาวกาสิกรัฐพากันแล่นเรือมายังมหาสมุทร โดยเอากาบอกทิศติดเรือไปด้วย เมื่อเรือแตกกลางมหาสมุทรเจ้ากาบอกทิศบินไปถึงเกาะที่ฝูงนกอาศัยอยู่ กาเจ้าเล่ห์คิดว่าจักทำการโกหกแล้วกินไข่ และลูกอ่อนของนกฝูงนี้ มันจึงรีบบินร่อนลงแล้วยืนขาเดียวอ้าปากอยู่ที่พื้นดินท่ามกลางฝูงนก นกทั้งหลายต่างถามว่าท่านเป็นใคร เจ้ากาจึงรีบโกหกไปว่าฉันเป็นผู้ประพฤติธรรม เจ้ากาแสร้งเป็นผู้มีวาจาอันอ่อนหวานหากแต่หวังประทุษร้ายต่อฝูงนกนั้น#ธัมมัทธชชาดก